Η είδηση πέρασε σχεδόν απαρατήρητη, πριν από μερικές μέρες, είτε επειδή άλλα στοιχεία της ελληνικής επικαιρότητας ήταν πιο γαργαλιστικά είτε επειδή οι ίδιες πηγές, που συνήθως διοχετεύουν πληροφορίες περί παραβάσεων του FIR και παραβιάσεων του ελληνικού εναέριου χώρου, δεν θέλησαν να το προβάλουν.
Η χθεσινή εκπνοή της προθεσμίας που έδωσε ο ΟΗΕ στο Ιράν για να συμμορφωθεί στις υποδείξεις/εντολές/απαιτήσεις για το πυρηνικό του πρόγραμμα, σε συνδυασμό με ενδείξεις αυξημένης δραστηριότητας της ισραηλινής διπλωματίας κατά τις τελευταίες ώρες, καθιστά χρήσιμη την υπενθύμιση της υπόθεσης με την «περίεργη» εφαρμογή των κανόνων εισόδου στο FIR Αθηνών, κάπου νοτίως της Καρπάθου, εκ μέρους ισραηλινών αεροσκαφών που συμμετείχαν σε άσκηση που περιλάμβανε και τον εναέριο ανεφοδιασμό.Διότι αποτελεί εδώ και καιρό κοινό μυστικό (αν δεν αφήνεται να διαρρεύσει τεχνηέντως) το ότι η πολεμική αεροπορία του Ισραήλ ασκείται πυρετωδώς για ενδεχόμενο πλήγμα κατά των πυρηνικών εγκαταστάσεων του Ιράν, πραγματοποιώντας συνεχείς ασκήσεις με πτήσεις και εναέριους ανεφοδιασμούς από το Ισραήλ προς το Γιβραλτάρ και άλλες ασφαλείς κατευθύνσεις. Μία από τις ασφαλείς κατευθύνσεις αυτές μπορεί να είναι και η Ελλάδα, που μάλιστα διαθέτει και κάποια επιπλέον στοιχεία χρήσιμα στην προετοιμασία μιας επιχείρησης κατά του Ιράν.Οι ασκήσεις πάνω από τη θάλασσα είναι προφανές ότι αφορούν τη ναυτιλία, την απόκρυψη, τον ανεφοδιασμό και το συνδυασμό όλων αυτών πάνω από επίπεδο θαλάσσιο περιβάλλον, ή πάνω από το με παρόμοια χαρακτηριστικά περιβάλλον της ερήμου. Είναι λογικό να υποθέσει κανείς ότι η πτήση ισραηλινών αεροσκαφών προς και από το Ιράν συνεπάγεται μεγάλης διάρκειας πτήση πάνω από ερήμους και θάλασσες.Ακόμα, όμως, και αν οι ασκήσεις αυτές είναι τμήμα σχεδίου παραπλάνησης, αν δηλαδή αφήνεται σκοπίμως να διαρρεύσουν οι πληροφορίες που δείχνουν προσέγγιση από θάλασσα και έρημο προκειμένου να αποκρυβούν σχέδια για προσέγγιση από άλλες κατευθύνσεις, η Ελλάδα έχει να προσφέρει στους Ισραηλινούς ένα ουσιαστικό πλεονέκτημα. Είναι η μοναδική, φιλική προς το Ισραήλ, χώρα που διαθέτει ρωσικής κατασκευής συστήματα αεράμυνας, παρόμοια με αυτά που διαθέτει το Ιράν. Οι πληροφορίες αναφέρουν ότι μεταξύ των ισραηλινών αεροσκαφών περιλαμβάνονταν και δύο ηλεκτρονικού πολέμου. Αν αυτός ήταν ο στόχος τους, θα μπορούσαν να χαρτογραφήσουν πλήρως τις δυνατότητες αποκάλυψης και διακριτικότητας των ρωσικών αυτών συστημάτων. Μπορούσαν επίσης να δοκιμάσουν τεχνικές απόκρυψης, παραπλάνησης ή και τύφλωσης των αισθητήρων τους προκειμένου να διαμορφώσουν τις κατάλληλες τακτικές που θα χρειάζονταν για μια διείσδυση στο Ιράν, άσχετα με το αν αυτή θα προερχόταν από τη θάλασσα ή από περιοχές με πολύ πιο έντονο ανάγλυφο.Το αν πράγματι αυτό έκαναν δεν είναι γνωστό. Ομως η αμερικανοϊσραηλινή κύηση απειλών κατά του Ιράν είναι πλέον εξαιρετικά ορατή. Και αν οι ΗΠΑ φροντίζουν να ανεβάζουν τους τόνους με κάθε τρόπο, η σιωπή του Ισραήλ κατά το τελευταίο διάστημα είναι ίσως πιο ενδεικτική.
22/02/2007
Πέμπτη 5 Απριλίου 2007
Ελλείψει ευφυΐας
Απολογητές της κυβέρνησης Μπους προσπαθούν σήμερα, τέσσερα χρόνια μετά την εισβολή, να αποδώσουν την περιπέτεια στο Ιράκ σε «έλλειψη πληροφοριών». Ο αγγλικός όρος που χρησιμοποιούν για τις πληροφορίες τέτοιου είδους είναι «intelligence», η ίδια λέξη που μεταφράζεται σε «ευφυΐα».
Είναι απίθανο να αισθάνονται την ειρωνεία της διπλής αυτής έννοιας. Σίγουρα δεν θέλουν να πουν ότι η περιπέτεια του Ιράκ οφείλεται στο ότι ο αντιπρόεδρος, Ντικ Τσένι, υπέταξε την ευφυΐα του στα τραύματα της πρώιμης πολιτικής του εμπειρίας, τα οποία διαμόρφωσαν το ύστερο πάθος του για «ισχυρή προεδρία». Προφανώς δεν εννοούν ότι το πάντρεμα του πάθους αυτού με μια ομάδα που δέσμευσε τη δική της ευφυΐα στο νεο-συντηρητικό ιδεολόγημα συναντήθηκε με έναν πρόεδρο - καρικατούρα που, πολύ πριν εκλεγεί, τροφοδοτούσε γελοιογραφίες, λογοπαίγνια και ανέκδοτα με τα χαρακτηριστικά της ευφυΐας του. Και είναι βέβαιο πως δεν κακίζουν τον αμερικανικό Τύπο, αλλά και το μεγάλο μέρος της κοινής γνώμης που επί χρόνια εξαφάνισαν τη δική τους ευφυΐα κάτω από έναν υστερικό πατριωτισμό, καταπίνοντας και υποστηρίζοντας άκριτα την αυτοκτονική πολιτική όλων των προηγούμενων.Το ότι σήμερα η πολιτική αυτή αλλάζει εμφανώς δεν σημαίνει ότι οι ΗΠΑ απέκτησαν ξαφνικά περισσότερη «intelligence», με όποια έννοια και αν χρησιμοποιηθεί η λέξη. Σημαίνει ότι το ράπισμα που έδωσε στην Ουάσιγκτον η εμπειρία τεσσάρων ετών στο Ιράκ ήταν τόσο ισχυρό, ώστε να κλονίσει ακόμη και την παροιμιώδη ξεροκεφαλιά του Τζορτζ Μπους και να ανοίξει μια χαραμάδα ώστε να περάσει μια «ομάδα αντιμετώπισης καταστροφών». Διότι η περιπέτεια του Ιράκ (και δευτερευόντως του Αφγανιστάν) αποδείχθηκε καταστροφική, όχι μόνο για τα ιδεολογήματα των νεο-συντηρητικών, αλλά και για τις ΗΠΑ, με πολλούς τρόπους. Το δόγμα του «προληπτικού πολέμου», που προώθησε η Ουάσιγκτον, κατέρρευσε το ίδιο τραβώντας μαζί του την προσπάθεια εδραίωσης της παγκόσμιας αμερικανικής ηγεμονίας. Οπως επισήμανε προχθές ο υπουργός Εξωτερικών της Ρωσίας, Σεργκέι Λαβρόφ, ο μονοπολικός κόσμος δεν υλοποιήθηκε, ενώ η «υπερτροφική» παγκόσμια επιρροή των ΗΠΑ μειώνεται.Η άμεση επίδραση του Ιράκ είναι προφανής: Εδειξε τα όρια της αμερικανικής ισχύος. Δυσχέρανε τη μελλοντική δημιουργία συμμαχιών, καθώς η Ουάσιγκτον εκμεταλλεύθηκε ασύστολα και χρησιμοποίησε σαν ανδρείκελα ή σκυλάκια «κανίς» ακόμη και τους πλέον ένθερμους αρωγούς της. Κυρίως όμως εξάτμισε σε ελάχιστο χρονικό διάστημα το όποιο ηθικό κεφάλαιο και αξιοπιστία είχαν καταφέρει να συσσωρεύσουν οι ΗΠΑ.Η έμμεση επίδραση ξεκινά από την «παράπλευρη απώλεια» για την κυβέρνηση Μπους, τη θεαματική ενίσχυση του Ιράν, που είναι ο μόνος καθαρά κερδισμένος από την αμερικανική περιπέτεια. Φτάνει στην επάνοδο της Ρωσίας στη διεθνή πολιτική σκηνή. Συνεχίζεται με τη μετασοβιετική Ρωσία, η οποία κατάφερε να χειραφετηθεί με όχημα τις αυξημένες διεθνείς τιμές πετρελαίου, που σε μεγάλο βαθμό προκάλεσαν οι αμερικανικές περιπέτειες και στη συνέχεια έσπευσε να καλύψει τα κενά που άφηνε η αμερικανική αναγκαστική προσήλωση στο Ιράκ.Οι σημαντικότερες μακροπρόθεσμα επιπτώσεις είναι ίσως αυτές που προκάλεσε στη συλλογική ψυχή των ίδιων των ΗΠΑ. Αν ο πρώτος Πόλεμος του Κόλπου του πατρός Μπους, το 1991, σταματώντας στο όριο πριν η θεαματική στρατιωτική επιτυχία εξελιχθεί σε αποτυχία, ήταν αυτός που έκανε τις ΗΠΑ να ξεπεράσουν οριστικά το σύνδρομο του Βιετνάμ, ο δεύτερος Πόλεμος του Κόλπου, του υιού Μπους, τρύπησε τη φούσκα της υπεραισιοδοξίας και της παντοδυναμίας και τείνει να επαναφέρει την εσωστρέφεια στην αμερικανική κοινωνία. Μια κοινωνία που εξακολουθεί να διαβρώνεται ύπουλα και σταθερά από το σαράκι ενός νεο-μακαρθισμού.
20/03/2007
Είναι απίθανο να αισθάνονται την ειρωνεία της διπλής αυτής έννοιας. Σίγουρα δεν θέλουν να πουν ότι η περιπέτεια του Ιράκ οφείλεται στο ότι ο αντιπρόεδρος, Ντικ Τσένι, υπέταξε την ευφυΐα του στα τραύματα της πρώιμης πολιτικής του εμπειρίας, τα οποία διαμόρφωσαν το ύστερο πάθος του για «ισχυρή προεδρία». Προφανώς δεν εννοούν ότι το πάντρεμα του πάθους αυτού με μια ομάδα που δέσμευσε τη δική της ευφυΐα στο νεο-συντηρητικό ιδεολόγημα συναντήθηκε με έναν πρόεδρο - καρικατούρα που, πολύ πριν εκλεγεί, τροφοδοτούσε γελοιογραφίες, λογοπαίγνια και ανέκδοτα με τα χαρακτηριστικά της ευφυΐας του. Και είναι βέβαιο πως δεν κακίζουν τον αμερικανικό Τύπο, αλλά και το μεγάλο μέρος της κοινής γνώμης που επί χρόνια εξαφάνισαν τη δική τους ευφυΐα κάτω από έναν υστερικό πατριωτισμό, καταπίνοντας και υποστηρίζοντας άκριτα την αυτοκτονική πολιτική όλων των προηγούμενων.Το ότι σήμερα η πολιτική αυτή αλλάζει εμφανώς δεν σημαίνει ότι οι ΗΠΑ απέκτησαν ξαφνικά περισσότερη «intelligence», με όποια έννοια και αν χρησιμοποιηθεί η λέξη. Σημαίνει ότι το ράπισμα που έδωσε στην Ουάσιγκτον η εμπειρία τεσσάρων ετών στο Ιράκ ήταν τόσο ισχυρό, ώστε να κλονίσει ακόμη και την παροιμιώδη ξεροκεφαλιά του Τζορτζ Μπους και να ανοίξει μια χαραμάδα ώστε να περάσει μια «ομάδα αντιμετώπισης καταστροφών». Διότι η περιπέτεια του Ιράκ (και δευτερευόντως του Αφγανιστάν) αποδείχθηκε καταστροφική, όχι μόνο για τα ιδεολογήματα των νεο-συντηρητικών, αλλά και για τις ΗΠΑ, με πολλούς τρόπους. Το δόγμα του «προληπτικού πολέμου», που προώθησε η Ουάσιγκτον, κατέρρευσε το ίδιο τραβώντας μαζί του την προσπάθεια εδραίωσης της παγκόσμιας αμερικανικής ηγεμονίας. Οπως επισήμανε προχθές ο υπουργός Εξωτερικών της Ρωσίας, Σεργκέι Λαβρόφ, ο μονοπολικός κόσμος δεν υλοποιήθηκε, ενώ η «υπερτροφική» παγκόσμια επιρροή των ΗΠΑ μειώνεται.Η άμεση επίδραση του Ιράκ είναι προφανής: Εδειξε τα όρια της αμερικανικής ισχύος. Δυσχέρανε τη μελλοντική δημιουργία συμμαχιών, καθώς η Ουάσιγκτον εκμεταλλεύθηκε ασύστολα και χρησιμοποίησε σαν ανδρείκελα ή σκυλάκια «κανίς» ακόμη και τους πλέον ένθερμους αρωγούς της. Κυρίως όμως εξάτμισε σε ελάχιστο χρονικό διάστημα το όποιο ηθικό κεφάλαιο και αξιοπιστία είχαν καταφέρει να συσσωρεύσουν οι ΗΠΑ.Η έμμεση επίδραση ξεκινά από την «παράπλευρη απώλεια» για την κυβέρνηση Μπους, τη θεαματική ενίσχυση του Ιράν, που είναι ο μόνος καθαρά κερδισμένος από την αμερικανική περιπέτεια. Φτάνει στην επάνοδο της Ρωσίας στη διεθνή πολιτική σκηνή. Συνεχίζεται με τη μετασοβιετική Ρωσία, η οποία κατάφερε να χειραφετηθεί με όχημα τις αυξημένες διεθνείς τιμές πετρελαίου, που σε μεγάλο βαθμό προκάλεσαν οι αμερικανικές περιπέτειες και στη συνέχεια έσπευσε να καλύψει τα κενά που άφηνε η αμερικανική αναγκαστική προσήλωση στο Ιράκ.Οι σημαντικότερες μακροπρόθεσμα επιπτώσεις είναι ίσως αυτές που προκάλεσε στη συλλογική ψυχή των ίδιων των ΗΠΑ. Αν ο πρώτος Πόλεμος του Κόλπου του πατρός Μπους, το 1991, σταματώντας στο όριο πριν η θεαματική στρατιωτική επιτυχία εξελιχθεί σε αποτυχία, ήταν αυτός που έκανε τις ΗΠΑ να ξεπεράσουν οριστικά το σύνδρομο του Βιετνάμ, ο δεύτερος Πόλεμος του Κόλπου, του υιού Μπους, τρύπησε τη φούσκα της υπεραισιοδοξίας και της παντοδυναμίας και τείνει να επαναφέρει την εσωστρέφεια στην αμερικανική κοινωνία. Μια κοινωνία που εξακολουθεί να διαβρώνεται ύπουλα και σταθερά από το σαράκι ενός νεο-μακαρθισμού.
20/03/2007
Κατέρρευσε ο μύθος του αήττητου Ισραήλ
Η απόφαση του Συμβουλίου Ασφαλείας, στο βαθμό που εφαρμόζεται από σήμερα το πρωί αλλά και που θα εφαρμοστεί κατά τις επόμενες μέρες, καθυστέρησε υπερβολικά να έρθει για τους πολίτες του Λιβάνου, όπως επισήμανε και ο γενικός γραμματέας του ΟΗΕ.
Ηρθε όμως ακριβώς την κατάλληλη στιγμή για να διασώσει το Ισραήλ -και κατ' επέκτασιν τις ΗΠΑ- παρέχοντάς του στο διπλωματικό πεδίο ένα μέρος από αυτά που ήθελε και πίστευε ότι θα πετύχαινε στο πεδίο της μάχης.Εκ πρώτης όψεως υπάρχει μια αντίφαση ανάμεσα στις διατυπούμενες εκτιμήσεις πως η απόφαση του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ είναι κομμένη και ραμμένη στα μέτρα του Ισραήλ, έστω και σε μικρότερο βαθμό απ' ό,τι το προηγούμενο γαλλο-αμερικανικό σχέδιο απόφασης, και σε εκείνες που θέλουν την ίδια απόφαση να αποτελεί ήττα του Ισραήλ. Στην πραγματικότητα η αντίφαση είναι ανύπαρκτη. Διότι αποτελεί σοβαρή ήττα για το Ισραήλ η αποτυχία των Ενόπλων Δυνάμεών του, με την πλήρη και συνεχή υποστήριξη των ΗΠΑ, να πετύχουν τους στόχους τους απέναντι σε μια ανταρτική οργάνωση μερικών χιλιάδων ελαφρά οπλισμένων μαχητών. Ανταρτών που, αν και δεν έχουν στόχο -ούτε αντικειμενικές δυνατότητες- να κρατούν και να υπερασπίζονται εδάφη, απέτρεψαν τον θρυλούμενο ως έναν από τους ισχυρότερους στρατούς του κόσμου να προχωρήσει μερικά χιλιόμετρα μέσα στο έδαφος του Λιβάνου, σε μια περιοχή όπου οι αποστάσεις είναι πραγματικά ελάχιστες. Δεν μπόρεσε δηλαδή να κάνει αυτό που υποτίθεται ότι είναι το ισχυρό σημείο ενός τακτικού στρατού, η κατάληψη και κατοχή εδάφους. Με την αποτυχία του αυτή δικαίωσε πλήρως όσους επί σειρά ετών προειδοποιούσαν ότι η μετατροπή της «Τσαχάλ» σε έναν στρατό κατοχής αχρήστευσε σε μεγάλο βαθμό τις στρατιωτικές της ικανότητες.Αν και η ισραηλινή πολιτική ηγεσία έκανε συνεχείς εκπτώσεις από τον αρχικό στόχο της πλήρους εξουδετέρωσης της Χεζμπολάχ, αν και και αρχικά παραγκώνισε και τελικά αντικατέστησε τους ανώτατους αξιωματικούς που είχαν εκφράσει από την αρχή επιφυλάξεις για την επίθεση στον Λίβανο, βάζοντας μάλιστα ως επικεφαλής τον στρατηγό εκείνο που, ως σύμβουλος του υπουργού Αμυνας, Αμίρ Πέρετζ, ήταν ο κατ' εξοχήν υπέρμαχος της επιθετικής πολιτικής, ποτέ δεν κατάφερε να σταματήσει τις ρουκέτες της Χεζμπολάχ, ποτέ δεν μπόρεσε να καταλάβει τον νοτίως του ποταμού Λιτάνι Λίβανο, ποτέ δεν μπόρεσε ούτε καν να ελέγξει μια στενή λωρίδα δίπλα στα σύνορά του όπου οι μάχες συνεχίζονταν μέχρι και χθες. Κατάφερε απλώς εξ αποστάσεως να καταστρέψει την υποδομή του Λιβάνου, να γκρεμίσει πόλεις και χωριά και να θάψει στα ερείπια εκατοντάδες ανθρώπους. Αποτέλεσμα που ακόμα και μικρά παιδιά με τον κατάλληλο εξοπλισμό, σαν και αυτόν που διαθέτει ο ισραηλινός και κάθε προηγμένος στρατός, θα μπορούσαν να πετύχουν.Χαρακτηριστικές του προβλήματος είναι οι κλασικές πολιτικάντικες σοφιστείες του Αμίρ Πέρετζ, που, προσπαθώντας να πέσει όσο το δυνατόν πιο μαλακά, όταν είδε ότι επίκειται απόφαση του Συμβουλίου Ασφαλείας, προσπάθησε να πείσει πως η απόφαση αυτή και η ειρήνη που θα ακολουθήσει θα είναι αποτέλεσμα της ισραηλινής στρατιωτικής επίθεσης.Αυτό θα είναι σίγουρα το φύλλο συκής πίσω από το οποίο το Ισραήλ θα προσπαθήσει να κρύψει την ντροπή στην οποία οδηγήθηκε ο «μοναδικός αήττητος στρατός». Διότι πλέον θα πρέπει να διευκρινίζεται ότι η «μη νίκη», η αδυναμία επίτευξης των στόχων, δεν αποτελεί ήττα.Ενα από τα βασικά επιχειρήματα της ισραηλινής επίθεσης στον Λίβανο ήταν η διατήρηση ενός από τους μύθους στους οποίους στηρίζεται μεγάλο μέρος της ισραηλινής αποτροπής: Οτι το Ισραήλ απαντά πάντα και όταν απαντά, πάντα νικά συντριπτικά.Αυτός ο μύθος διαμόρφωσε την πεποίθηση στον αραβικό κόσμο ότι οποιοσδήποτε Αραβας προκαλέσει το Ισραήλ και απλώς επιβιώσει, είναι νικητής. Πόσο μάλλον, όταν η Χεζμπολάχ αναμετρήθηκε σαν ίσος προς ίσον δίνοντας μάχη μέχρι την έξωθεν παρέμβαση. Ο αποτρεπτικός μύθος του αήττητου Ισραήλ κατέρρευσε για τους Αραβες. Στα μάτια τους γελοιοποιήθηκαν ακόμα περισσότερο και οι αραβικές κυβερνήσεις που είχαν προσπαθήσει στο παρελθόν να τα βάλουν με το Ισραήλ και συνετρίβησαν. Αλλά αυτό είναι μια άλλη ιστορία...
14/08/2006
Ηρθε όμως ακριβώς την κατάλληλη στιγμή για να διασώσει το Ισραήλ -και κατ' επέκτασιν τις ΗΠΑ- παρέχοντάς του στο διπλωματικό πεδίο ένα μέρος από αυτά που ήθελε και πίστευε ότι θα πετύχαινε στο πεδίο της μάχης.Εκ πρώτης όψεως υπάρχει μια αντίφαση ανάμεσα στις διατυπούμενες εκτιμήσεις πως η απόφαση του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ είναι κομμένη και ραμμένη στα μέτρα του Ισραήλ, έστω και σε μικρότερο βαθμό απ' ό,τι το προηγούμενο γαλλο-αμερικανικό σχέδιο απόφασης, και σε εκείνες που θέλουν την ίδια απόφαση να αποτελεί ήττα του Ισραήλ. Στην πραγματικότητα η αντίφαση είναι ανύπαρκτη. Διότι αποτελεί σοβαρή ήττα για το Ισραήλ η αποτυχία των Ενόπλων Δυνάμεών του, με την πλήρη και συνεχή υποστήριξη των ΗΠΑ, να πετύχουν τους στόχους τους απέναντι σε μια ανταρτική οργάνωση μερικών χιλιάδων ελαφρά οπλισμένων μαχητών. Ανταρτών που, αν και δεν έχουν στόχο -ούτε αντικειμενικές δυνατότητες- να κρατούν και να υπερασπίζονται εδάφη, απέτρεψαν τον θρυλούμενο ως έναν από τους ισχυρότερους στρατούς του κόσμου να προχωρήσει μερικά χιλιόμετρα μέσα στο έδαφος του Λιβάνου, σε μια περιοχή όπου οι αποστάσεις είναι πραγματικά ελάχιστες. Δεν μπόρεσε δηλαδή να κάνει αυτό που υποτίθεται ότι είναι το ισχυρό σημείο ενός τακτικού στρατού, η κατάληψη και κατοχή εδάφους. Με την αποτυχία του αυτή δικαίωσε πλήρως όσους επί σειρά ετών προειδοποιούσαν ότι η μετατροπή της «Τσαχάλ» σε έναν στρατό κατοχής αχρήστευσε σε μεγάλο βαθμό τις στρατιωτικές της ικανότητες.Αν και η ισραηλινή πολιτική ηγεσία έκανε συνεχείς εκπτώσεις από τον αρχικό στόχο της πλήρους εξουδετέρωσης της Χεζμπολάχ, αν και και αρχικά παραγκώνισε και τελικά αντικατέστησε τους ανώτατους αξιωματικούς που είχαν εκφράσει από την αρχή επιφυλάξεις για την επίθεση στον Λίβανο, βάζοντας μάλιστα ως επικεφαλής τον στρατηγό εκείνο που, ως σύμβουλος του υπουργού Αμυνας, Αμίρ Πέρετζ, ήταν ο κατ' εξοχήν υπέρμαχος της επιθετικής πολιτικής, ποτέ δεν κατάφερε να σταματήσει τις ρουκέτες της Χεζμπολάχ, ποτέ δεν μπόρεσε να καταλάβει τον νοτίως του ποταμού Λιτάνι Λίβανο, ποτέ δεν μπόρεσε ούτε καν να ελέγξει μια στενή λωρίδα δίπλα στα σύνορά του όπου οι μάχες συνεχίζονταν μέχρι και χθες. Κατάφερε απλώς εξ αποστάσεως να καταστρέψει την υποδομή του Λιβάνου, να γκρεμίσει πόλεις και χωριά και να θάψει στα ερείπια εκατοντάδες ανθρώπους. Αποτέλεσμα που ακόμα και μικρά παιδιά με τον κατάλληλο εξοπλισμό, σαν και αυτόν που διαθέτει ο ισραηλινός και κάθε προηγμένος στρατός, θα μπορούσαν να πετύχουν.Χαρακτηριστικές του προβλήματος είναι οι κλασικές πολιτικάντικες σοφιστείες του Αμίρ Πέρετζ, που, προσπαθώντας να πέσει όσο το δυνατόν πιο μαλακά, όταν είδε ότι επίκειται απόφαση του Συμβουλίου Ασφαλείας, προσπάθησε να πείσει πως η απόφαση αυτή και η ειρήνη που θα ακολουθήσει θα είναι αποτέλεσμα της ισραηλινής στρατιωτικής επίθεσης.Αυτό θα είναι σίγουρα το φύλλο συκής πίσω από το οποίο το Ισραήλ θα προσπαθήσει να κρύψει την ντροπή στην οποία οδηγήθηκε ο «μοναδικός αήττητος στρατός». Διότι πλέον θα πρέπει να διευκρινίζεται ότι η «μη νίκη», η αδυναμία επίτευξης των στόχων, δεν αποτελεί ήττα.Ενα από τα βασικά επιχειρήματα της ισραηλινής επίθεσης στον Λίβανο ήταν η διατήρηση ενός από τους μύθους στους οποίους στηρίζεται μεγάλο μέρος της ισραηλινής αποτροπής: Οτι το Ισραήλ απαντά πάντα και όταν απαντά, πάντα νικά συντριπτικά.Αυτός ο μύθος διαμόρφωσε την πεποίθηση στον αραβικό κόσμο ότι οποιοσδήποτε Αραβας προκαλέσει το Ισραήλ και απλώς επιβιώσει, είναι νικητής. Πόσο μάλλον, όταν η Χεζμπολάχ αναμετρήθηκε σαν ίσος προς ίσον δίνοντας μάχη μέχρι την έξωθεν παρέμβαση. Ο αποτρεπτικός μύθος του αήττητου Ισραήλ κατέρρευσε για τους Αραβες. Στα μάτια τους γελοιοποιήθηκαν ακόμα περισσότερο και οι αραβικές κυβερνήσεις που είχαν προσπαθήσει στο παρελθόν να τα βάλουν με το Ισραήλ και συνετρίβησαν. Αλλά αυτό είναι μια άλλη ιστορία...
14/08/2006
Δευτέρα 2 Απριλίου 2007
Ποιος είναι αλήθεια ο Ξέρξης;
Πρέπει να έχεις βρεθεί εκεί για να καταλάβεις πόσο θολά -κυριολεκτικά και μεταφορικά- είναι τα νερά στην «Ακτή των Αράβων» (Σατ αλ Αραμπ). Και μέσα στη θολούρα αυτή, είναι δύσκολο να βεβαιώσει κάποιος ποιος φταίει στην υπόθεση που κατέληξε στη σύλληψη και κράτηση των 15 Βρετανών ναυτών και πεζοναυτών από το Ιράν.
Η θολούρα θα μπορούσε από μόνη της να ερμηνεύσει τη σύλληψη και την κράτηση των 15. Για να έχει όμως νόημα η ερμηνεία αυτή θα πρέπει να φιλτραριστεί το νερό, να χωριστούν και να ταξινομηθούν τα ιζήματα που το θαμπώνουν, αλλά και το εμπλουτίζουν. Κυρίως, θα πρέπει να ξεκαθαρίσει η ταυτότητα του Ιράν, να ξεθαμπώσει από τα στερεότυπα και τις προκαταλήψεις μιας Δύσης τόσο απλοϊκής που συχνά συγχέει τους Πέρσες με τους Αραβες (ή τους Αραβες με τους Κούρδους, αλλά αυτό είναι μια άλλη ιστορία).Αυτό που ένας αποστασιοποιημένος ορθολογιστής θα έβλεπε ως χαρακτηριστική περίπτωση ειρωνείας στην πιο κλασική της έννοια, το ότι δηλαδή οι ΗΠΑ απάλλαξαν το Ιράν από τους δύο βασικότερους αντιπάλους του, τον Σαντάμ Χουσεΐν στο Ιράκ και τους Ταλιμπάν στο Αφγανιστάν και ότι το κατέστησαν ως τον σημαντικότερο παράγοντα στην ευρύτερη περιοχή αλλά και ως τον κυριότερο διεθνή παίκτη στο Ιράκ, για τους Ιρανούς δεν είναι παρά μια νομοτελειακή εξέλιξη.Με υπόβαθρο την πεποίθηση/συνείδηση της ιστορικής συνέχειας του περσικού έθνους με έναν πολιτισμό σύγχρονο και ισότιμο του ελληνικού, με ένα θρησκευτικό εποικοδόμημα που ενισχύει τις μανιχαϊστικές βεβαιότητες, το Ιράν θεωρεί αυτονόητο και νομοτελειακό τον κεντρικό περιφερειακό του ρόλο. Θεωρεί επίσης νομοτελειακή των κατάρρευση «σατανικών» δυνάμεων όπως οι ΗΠΑ και το Ισραήλ, οι οποίες δεν αποτελούν παρά προσωρινές εκφάνσεις του Κακού στην αέναη μάχη του με το Καλό.Με την οπτική αυτή, ο πρόεδρος του Ιράν, Μαχμούντ Αχμαντινετζάντ, δεν εκφράζει κάποια ιδιαίτερη απειλή προς τις ΗΠΑ ή το Ισραήλ, καθώς απλώς περιγράφει αυτό που βλέπει, θεωρώντας άχρηστη οποιαδήποτε δική του παρέμβαση σε μια νομοτελειακή διαδικασία κατάρρευσης. Ομως ο Αχμαντινετζάντ δεν εκφράζει τον μοναδικό τρόπο σκέψης στο Ιράν. Αυτό που εκπροσωπεί είναι μια τεράστια ομάδα της ιρανικής κοινωνίας -σημερινοί 40άρηδες και 50ντάρηδες- που ως μαθητές και φοιτητές διαμορφώθηκαν στους δρόμους της Τεχεράνης κουβαλώντας στα χέρια τους την Ισλαμική Επανάσταση του Αγιατολάχ Χομεϊνί και αργότερα ψήθηκαν στο «Καθαρτήριο» του 8ετούς πολέμου που εξαπόλυσε εναντίον τους ο Σαντάμ Χουσεΐν, λειτουργώντας ως αποκλειστικός αντιπρόσωπος των ΗΠΑ που ήθελαν να ανακόψουν στη γέννησή της την Ισλαμική Επανάσταση. Οι εγγραφές του πολέμου αυτού στη συλλογική ψυχή του Ιράν παραγνωρίζονται σταθερά από τη Δύση, που δείχνει να αγνοεί τα εκατομμύρια των Ιρανών νεκρών, ένα ποσοστό επί του πληθυσμού μεγαλύτερο από τις απώλειες της ΕΣΣΔ στον Μεγάλο Πατριωτικό Πόλεμο (Β' Παγκόσμιο Πόλεμο). Η ομάδα αυτή, κυρίως αποτελούμενη από τα φτωχότερα στρώματα του πληθυσμού και μερικούς διανοούμενους, δεν είναι όμως η μοναδική στο Ιράν. Η κυρίαρχη θρησκευτική και πολιτική ηγεσία, το ιερατείο που στην ουσία κυβερνά τη χώρα μετά την επανάσταση, επιφυλάσσει για τον εαυτό του μεγαλύτερη ευελιξία και ρεαλισμό απ' ό,τι επιτρέπει στους πιστούς. Αντιλαμβάνεται τους κινδύνους απώλειας ελέγχου του φανατισμού, αφενός, αλλά και την απώθηση που αυτός προκαλεί σε άλλες ομάδες, περισσότερο «κεντρώες» θρησκευτικά και πολιτικά. Δεν ξεχνά ότι η Ισλαμική Επανάσταση επικράτησε μόνο όταν στις τάξεις της προσχώρησε αυτή που στη Δύση θα ονομαζόταν «μεσαία τάξη» και εκεί έχει αποκληθεί «η τάξη του Παζαριού». Και τα κίνητρά της δεν ήταν τόσο θρησκευτικά όσο οικονομικά. Η ίδια τάξη εκφράζει τα τελευταία χρόνια όλο και μεγαλύτερη δυσφορία για την οικονομική κατάσταση εστιάζοντας τις επικρίσεις της στη δυσκαμψία της Τεχεράνης (αλλά ουσιαστικά της ιερής πόλης Κομ όπου εδρεύει η ύπατη θρησκευτική ηγεσία), τόσο στο εσωτερικό όσο και στο εξωτερικό.Μια μέθοδος συσπείρωσης αναζητήθηκε -αρκετά επιτυχημένα- στην προώθηση και προβολή ενός θέματος που θεωρείται «εθνικό» από τη δεκαετία του '60 και την εποχή του Σάχη: το πυρηνικό πρόγραμμα. Ομως ακόμα και εκεί, η ρητορική και η ακαμψία του τμήματος της ιρανικής ηγεσίας που εκφράζεται από τον Αχμαντινετζάντ, προκαλούν προσωρινές αποσυσπειρώσεις.Μια επίσης προσωρινή συσπειρωτική απάντηση μπορεί να αποτελέσει η εισαγωγή ενός, έστω και ήσσονος, θέματος «εθνικής περηφάνιας» όπως η υπόθεση των 15 Βρετανών. Υπενθυμίζοντας ταυτοχρόνως σε όλους, αλλά κυρίως στη «γειτονιά» ποιος είναι ο σημαντικότερος παίκτης εκεί γύρω.
Η θολούρα θα μπορούσε από μόνη της να ερμηνεύσει τη σύλληψη και την κράτηση των 15. Για να έχει όμως νόημα η ερμηνεία αυτή θα πρέπει να φιλτραριστεί το νερό, να χωριστούν και να ταξινομηθούν τα ιζήματα που το θαμπώνουν, αλλά και το εμπλουτίζουν. Κυρίως, θα πρέπει να ξεκαθαρίσει η ταυτότητα του Ιράν, να ξεθαμπώσει από τα στερεότυπα και τις προκαταλήψεις μιας Δύσης τόσο απλοϊκής που συχνά συγχέει τους Πέρσες με τους Αραβες (ή τους Αραβες με τους Κούρδους, αλλά αυτό είναι μια άλλη ιστορία).Αυτό που ένας αποστασιοποιημένος ορθολογιστής θα έβλεπε ως χαρακτηριστική περίπτωση ειρωνείας στην πιο κλασική της έννοια, το ότι δηλαδή οι ΗΠΑ απάλλαξαν το Ιράν από τους δύο βασικότερους αντιπάλους του, τον Σαντάμ Χουσεΐν στο Ιράκ και τους Ταλιμπάν στο Αφγανιστάν και ότι το κατέστησαν ως τον σημαντικότερο παράγοντα στην ευρύτερη περιοχή αλλά και ως τον κυριότερο διεθνή παίκτη στο Ιράκ, για τους Ιρανούς δεν είναι παρά μια νομοτελειακή εξέλιξη.Με υπόβαθρο την πεποίθηση/συνείδηση της ιστορικής συνέχειας του περσικού έθνους με έναν πολιτισμό σύγχρονο και ισότιμο του ελληνικού, με ένα θρησκευτικό εποικοδόμημα που ενισχύει τις μανιχαϊστικές βεβαιότητες, το Ιράν θεωρεί αυτονόητο και νομοτελειακό τον κεντρικό περιφερειακό του ρόλο. Θεωρεί επίσης νομοτελειακή των κατάρρευση «σατανικών» δυνάμεων όπως οι ΗΠΑ και το Ισραήλ, οι οποίες δεν αποτελούν παρά προσωρινές εκφάνσεις του Κακού στην αέναη μάχη του με το Καλό.Με την οπτική αυτή, ο πρόεδρος του Ιράν, Μαχμούντ Αχμαντινετζάντ, δεν εκφράζει κάποια ιδιαίτερη απειλή προς τις ΗΠΑ ή το Ισραήλ, καθώς απλώς περιγράφει αυτό που βλέπει, θεωρώντας άχρηστη οποιαδήποτε δική του παρέμβαση σε μια νομοτελειακή διαδικασία κατάρρευσης. Ομως ο Αχμαντινετζάντ δεν εκφράζει τον μοναδικό τρόπο σκέψης στο Ιράν. Αυτό που εκπροσωπεί είναι μια τεράστια ομάδα της ιρανικής κοινωνίας -σημερινοί 40άρηδες και 50ντάρηδες- που ως μαθητές και φοιτητές διαμορφώθηκαν στους δρόμους της Τεχεράνης κουβαλώντας στα χέρια τους την Ισλαμική Επανάσταση του Αγιατολάχ Χομεϊνί και αργότερα ψήθηκαν στο «Καθαρτήριο» του 8ετούς πολέμου που εξαπόλυσε εναντίον τους ο Σαντάμ Χουσεΐν, λειτουργώντας ως αποκλειστικός αντιπρόσωπος των ΗΠΑ που ήθελαν να ανακόψουν στη γέννησή της την Ισλαμική Επανάσταση. Οι εγγραφές του πολέμου αυτού στη συλλογική ψυχή του Ιράν παραγνωρίζονται σταθερά από τη Δύση, που δείχνει να αγνοεί τα εκατομμύρια των Ιρανών νεκρών, ένα ποσοστό επί του πληθυσμού μεγαλύτερο από τις απώλειες της ΕΣΣΔ στον Μεγάλο Πατριωτικό Πόλεμο (Β' Παγκόσμιο Πόλεμο). Η ομάδα αυτή, κυρίως αποτελούμενη από τα φτωχότερα στρώματα του πληθυσμού και μερικούς διανοούμενους, δεν είναι όμως η μοναδική στο Ιράν. Η κυρίαρχη θρησκευτική και πολιτική ηγεσία, το ιερατείο που στην ουσία κυβερνά τη χώρα μετά την επανάσταση, επιφυλάσσει για τον εαυτό του μεγαλύτερη ευελιξία και ρεαλισμό απ' ό,τι επιτρέπει στους πιστούς. Αντιλαμβάνεται τους κινδύνους απώλειας ελέγχου του φανατισμού, αφενός, αλλά και την απώθηση που αυτός προκαλεί σε άλλες ομάδες, περισσότερο «κεντρώες» θρησκευτικά και πολιτικά. Δεν ξεχνά ότι η Ισλαμική Επανάσταση επικράτησε μόνο όταν στις τάξεις της προσχώρησε αυτή που στη Δύση θα ονομαζόταν «μεσαία τάξη» και εκεί έχει αποκληθεί «η τάξη του Παζαριού». Και τα κίνητρά της δεν ήταν τόσο θρησκευτικά όσο οικονομικά. Η ίδια τάξη εκφράζει τα τελευταία χρόνια όλο και μεγαλύτερη δυσφορία για την οικονομική κατάσταση εστιάζοντας τις επικρίσεις της στη δυσκαμψία της Τεχεράνης (αλλά ουσιαστικά της ιερής πόλης Κομ όπου εδρεύει η ύπατη θρησκευτική ηγεσία), τόσο στο εσωτερικό όσο και στο εξωτερικό.Μια μέθοδος συσπείρωσης αναζητήθηκε -αρκετά επιτυχημένα- στην προώθηση και προβολή ενός θέματος που θεωρείται «εθνικό» από τη δεκαετία του '60 και την εποχή του Σάχη: το πυρηνικό πρόγραμμα. Ομως ακόμα και εκεί, η ρητορική και η ακαμψία του τμήματος της ιρανικής ηγεσίας που εκφράζεται από τον Αχμαντινετζάντ, προκαλούν προσωρινές αποσυσπειρώσεις.Μια επίσης προσωρινή συσπειρωτική απάντηση μπορεί να αποτελέσει η εισαγωγή ενός, έστω και ήσσονος, θέματος «εθνικής περηφάνιας» όπως η υπόθεση των 15 Βρετανών. Υπενθυμίζοντας ταυτοχρόνως σε όλους, αλλά κυρίως στη «γειτονιά» ποιος είναι ο σημαντικότερος παίκτης εκεί γύρω.
Παρασκευή 9 Μαρτίου 2007
Στο θερμοκήπιο πολιτικών μοντέλων
Τα τραύματα παραμένουν, όπως δείχνουν οι σπασμοί στη Χιλή μετά τον θάνατο του Πινοσέτ. Οι μνήμες των δικτατοριών, στην πλειονότητά τους βορειοαμερικανικής έμπνευσης, είναι ακόμα ζωντανές.
Ομως, οι δικτάτορες δεν ανατρέπουν πλέον τις εκλεγμένες κυβερνήσεις. Στους αντίποδές τους, δεν βλέπεις παρά σπάνια ομάδες ανταρτών, με λαδοπράσινες στολές, μούσια και όπλα στα χέρια. Ο Ντανιέλ Ορτέγκα, και πάλι πρόεδρος της Νικαράγουας, δύσκολα θα ενέπνεε σήμερα καραβάνια αλληλεγγύης από την Ευρώπη για το μάζεμα του ζαχαροκάλαμου. Ο τελευταίος «μουσάτος» έχει ξεπεράσει τα 80 και οι συμπατριώτες του στην Κούβα έχουν να τον δουν από τις αρχές του καλοκαιριού.Ομως, η Λατινική Αμερική παραμένει εργαστήριο κοινωνικών κινημάτων. Και η βάση των κινημάτων αυτών εξακολουθεί να στηρίζεται σε μια οικονομική πραγματικότητα βάναυσων οικονομικών ανισοτήτων και αποκλεισμών, των μεγαλύτερων στον κόσμο. Χρωματίζονται από τη χρόνια αποτυχία των επιβαλλόμενων από τον βορρά και από τα δημιουργήματά του (Παγκόσμια Τράπεζα, Διεθνές Νομισματικό Ταμείο) φιλελεύθερων και -μετέπειτα- νεοφιλελεύθερων οικονομικών προτύπων. Και εμβολιάζονται από φυλετικούς αποκλεισμούς που έχουν τις ρίζες τους στην κατάκτηση της ηπείρου από τους Ισπανούς κατακτητές (κονκισταδόρες).Αυτό που έχει αλλάξει είναι η παγκόσμια πολιτική ισορροπία και, κατά συνέπεια, οι ίδιες οι δογματικές βάσεις που, εδώ και δύο αιώνες, διαμόρφωναν τις σχέσεις Βορρά - Νότου στην αμερικανική ήπειρο.Από το 1823, όταν το «δόγμα Μονρό» μιλούσε για μια Αμερική για τους Αμερικανούς (κάτι που ουσιαστικά εκφυλίσθηκε σε Αμερική για βορειοαμερικανούς), οι ΗΠΑ χρησιμοποιούν κάθε μέσο για να διασφαλίσουν ότι καμία ευρωπαϊκή δύναμη (Ισπανία, Πορτογαλία, Βρετανία, Γαλλία, Γερμανία) δεν θα έχει τη Λατινική Αμερική στη σφαίρα επιρροής της. Η τελευταία ευρωπαϊκή δύναμη που ήθελε και μπορούσε να κάνει κάτι τέτοιο ήταν η ΕΣΣΔ. Από τη στιγμή που η ΕΣΣΔ έπαψε να υπάρχει, το δόγμα Μονρό διατηρείται σε αποθήκευση, χωρίς να διακρίνονται ακόμα οι συνθήκες που θα μπορούσαν να προκαλέσουν επανενεργοποίησή του.Επιπλέον, με τη λήξη του ψυχρού πολέμου και την αχρήστευση της θεωρίας του Ντόμινο, η αντιπαράθεση των ΗΠΑ με τα λαϊκά κινήματα στην αμερικανική ήπειρο έπαψε να έχει τη βιαιότητα και την οξύτητα του παρελθόντος. Η επίκληση του Σιμόν Μπολιβάρ δεν ενοχλεί την Ουάσιγκτον, όπως η παλιά επίκληση του Μαρξ και, ιδίως, του Λένιν. Μπορεί μάλιστα να θεωρηθεί ότι η κληρονομιά του Σιμόν Μπολιβάρ συμπλέει απολύτως με το δόγμα Μονρό.Ακόμα και η θεαματική επαναστατική ρητορική του Ούγκο Τσάβες είναι τέτοια που δεν ξυπνά στις ΗΠΑ αντανακλαστικά παρόμοια με εκείνα που είχε προκαλέσει ο Σαλβαδόρ Αλιέντε. Η Ουάσιγκτον μπορεί να δυσφορεί, αισθάνεται όμως αρκετή ηρεμία ώστε να επισημαίνει ότι δεν πρέπει κανείς να επικεντρώνει την προσοχή του σε όσα λέει ο πρόεδρος της Βενεζουέλας αλλά στα όσα κάνει. Και αυτά, όσο και αν αντιβαίνουν στις αγαπημένες συνταγές των ΗΠΑ, δεν τους είναι αποκρουστικά. Αλλωστε, η Ουάσιγκτον έχει αποδείξει ότι στη μεταψυχροπολεμική εποχή μπορεί να συνεργαστεί με μεγάλη άνεση με χώρες όπως η Κίνα ή το Βιετνάμ. Είναι, μάλιστα, σήμερα η πρώτη σε επενδύσεις στις χώρες αυτές. Οταν η Κίνα με τη «σοσιαλιστική οικονομία της αγοράς» και όχι η πρώην ΕΣΣΔ αποτελεί το σημερινό πρότυπο της Κούβας, η αμερικανική εναντίωση στην Αβάνα βρίσκεται σε αποδρομή και παραμένει μόνο για ιστορικούς λόγους γοήτρου που και αυτοί τείνουν να εξαλειφθούν. Και βεβαίως, δεν είναι τυχαίο ότι η Κίνα απορρίπτει επιμελώς κάθε σκέψη διαμόρφωσης σφαίρας επιρροής στην αμερικανική ήπειρο (σε αντίθεση με την Αφρική).Ακόμα και αν θεωρηθεί ότι οι κοινωνικές αλλαγές στο εσωτερικό των λατινοαμερικανικών χωρών δημιουργούν προβλήματα στις ΗΠΑ, αυτά τυπικά θα μπορούσαν να αφορούν κυρίως τον εφοδιασμό της αμερικανικής βιομηχανίας με πρώτες ύλες με τις κρατικοποιήσεις/εθνικοποιήσεις εταιρειών. Ομως, πέραν του ότι αυτές δεν φαίνεται να αλλάζουν πολλά σε ό,τι αφορά τις εξαγωγές τους, οι φυσικοί πόροι της αμερικανικής ηπείρου -με επί του παρόντος εξαίρεση τους ενεργειακούς- έχουν πολύ μικρότερη σημασία σήμερα για μια βορειοαμερικανική μετα-βιομηχανική οικονομία στην οποία, κατά το 2005, μόνο το 5% του ΑΕΠ προερχόταν από τη βιομηχανία έναντι 88% από τις υπηρεσίες και τα πνευματικά δικαιώματα.Η έλλειψη οξείας αντιπαράθεσης με τις ΗΠΑ δημιουργεί ευνοϊκές συνθήκες για τα διαφορετικά μοντέλα κοινωνικών μετασχηματισμών που καλλιεργούνται σήμερα στη Λατινική Αμερική. Το αν κάποιο απ' αυτά επικρατήσει θα οφείλεται, έτσι, περισσότερο στα δικά του χαρακτηριστικά απ' ό,τι στις επιδράσεις εξωτερικών παραγόντων.
09/03/2007
Ομως, οι δικτάτορες δεν ανατρέπουν πλέον τις εκλεγμένες κυβερνήσεις. Στους αντίποδές τους, δεν βλέπεις παρά σπάνια ομάδες ανταρτών, με λαδοπράσινες στολές, μούσια και όπλα στα χέρια. Ο Ντανιέλ Ορτέγκα, και πάλι πρόεδρος της Νικαράγουας, δύσκολα θα ενέπνεε σήμερα καραβάνια αλληλεγγύης από την Ευρώπη για το μάζεμα του ζαχαροκάλαμου. Ο τελευταίος «μουσάτος» έχει ξεπεράσει τα 80 και οι συμπατριώτες του στην Κούβα έχουν να τον δουν από τις αρχές του καλοκαιριού.Ομως, η Λατινική Αμερική παραμένει εργαστήριο κοινωνικών κινημάτων. Και η βάση των κινημάτων αυτών εξακολουθεί να στηρίζεται σε μια οικονομική πραγματικότητα βάναυσων οικονομικών ανισοτήτων και αποκλεισμών, των μεγαλύτερων στον κόσμο. Χρωματίζονται από τη χρόνια αποτυχία των επιβαλλόμενων από τον βορρά και από τα δημιουργήματά του (Παγκόσμια Τράπεζα, Διεθνές Νομισματικό Ταμείο) φιλελεύθερων και -μετέπειτα- νεοφιλελεύθερων οικονομικών προτύπων. Και εμβολιάζονται από φυλετικούς αποκλεισμούς που έχουν τις ρίζες τους στην κατάκτηση της ηπείρου από τους Ισπανούς κατακτητές (κονκισταδόρες).Αυτό που έχει αλλάξει είναι η παγκόσμια πολιτική ισορροπία και, κατά συνέπεια, οι ίδιες οι δογματικές βάσεις που, εδώ και δύο αιώνες, διαμόρφωναν τις σχέσεις Βορρά - Νότου στην αμερικανική ήπειρο.Από το 1823, όταν το «δόγμα Μονρό» μιλούσε για μια Αμερική για τους Αμερικανούς (κάτι που ουσιαστικά εκφυλίσθηκε σε Αμερική για βορειοαμερικανούς), οι ΗΠΑ χρησιμοποιούν κάθε μέσο για να διασφαλίσουν ότι καμία ευρωπαϊκή δύναμη (Ισπανία, Πορτογαλία, Βρετανία, Γαλλία, Γερμανία) δεν θα έχει τη Λατινική Αμερική στη σφαίρα επιρροής της. Η τελευταία ευρωπαϊκή δύναμη που ήθελε και μπορούσε να κάνει κάτι τέτοιο ήταν η ΕΣΣΔ. Από τη στιγμή που η ΕΣΣΔ έπαψε να υπάρχει, το δόγμα Μονρό διατηρείται σε αποθήκευση, χωρίς να διακρίνονται ακόμα οι συνθήκες που θα μπορούσαν να προκαλέσουν επανενεργοποίησή του.Επιπλέον, με τη λήξη του ψυχρού πολέμου και την αχρήστευση της θεωρίας του Ντόμινο, η αντιπαράθεση των ΗΠΑ με τα λαϊκά κινήματα στην αμερικανική ήπειρο έπαψε να έχει τη βιαιότητα και την οξύτητα του παρελθόντος. Η επίκληση του Σιμόν Μπολιβάρ δεν ενοχλεί την Ουάσιγκτον, όπως η παλιά επίκληση του Μαρξ και, ιδίως, του Λένιν. Μπορεί μάλιστα να θεωρηθεί ότι η κληρονομιά του Σιμόν Μπολιβάρ συμπλέει απολύτως με το δόγμα Μονρό.Ακόμα και η θεαματική επαναστατική ρητορική του Ούγκο Τσάβες είναι τέτοια που δεν ξυπνά στις ΗΠΑ αντανακλαστικά παρόμοια με εκείνα που είχε προκαλέσει ο Σαλβαδόρ Αλιέντε. Η Ουάσιγκτον μπορεί να δυσφορεί, αισθάνεται όμως αρκετή ηρεμία ώστε να επισημαίνει ότι δεν πρέπει κανείς να επικεντρώνει την προσοχή του σε όσα λέει ο πρόεδρος της Βενεζουέλας αλλά στα όσα κάνει. Και αυτά, όσο και αν αντιβαίνουν στις αγαπημένες συνταγές των ΗΠΑ, δεν τους είναι αποκρουστικά. Αλλωστε, η Ουάσιγκτον έχει αποδείξει ότι στη μεταψυχροπολεμική εποχή μπορεί να συνεργαστεί με μεγάλη άνεση με χώρες όπως η Κίνα ή το Βιετνάμ. Είναι, μάλιστα, σήμερα η πρώτη σε επενδύσεις στις χώρες αυτές. Οταν η Κίνα με τη «σοσιαλιστική οικονομία της αγοράς» και όχι η πρώην ΕΣΣΔ αποτελεί το σημερινό πρότυπο της Κούβας, η αμερικανική εναντίωση στην Αβάνα βρίσκεται σε αποδρομή και παραμένει μόνο για ιστορικούς λόγους γοήτρου που και αυτοί τείνουν να εξαλειφθούν. Και βεβαίως, δεν είναι τυχαίο ότι η Κίνα απορρίπτει επιμελώς κάθε σκέψη διαμόρφωσης σφαίρας επιρροής στην αμερικανική ήπειρο (σε αντίθεση με την Αφρική).Ακόμα και αν θεωρηθεί ότι οι κοινωνικές αλλαγές στο εσωτερικό των λατινοαμερικανικών χωρών δημιουργούν προβλήματα στις ΗΠΑ, αυτά τυπικά θα μπορούσαν να αφορούν κυρίως τον εφοδιασμό της αμερικανικής βιομηχανίας με πρώτες ύλες με τις κρατικοποιήσεις/εθνικοποιήσεις εταιρειών. Ομως, πέραν του ότι αυτές δεν φαίνεται να αλλάζουν πολλά σε ό,τι αφορά τις εξαγωγές τους, οι φυσικοί πόροι της αμερικανικής ηπείρου -με επί του παρόντος εξαίρεση τους ενεργειακούς- έχουν πολύ μικρότερη σημασία σήμερα για μια βορειοαμερικανική μετα-βιομηχανική οικονομία στην οποία, κατά το 2005, μόνο το 5% του ΑΕΠ προερχόταν από τη βιομηχανία έναντι 88% από τις υπηρεσίες και τα πνευματικά δικαιώματα.Η έλλειψη οξείας αντιπαράθεσης με τις ΗΠΑ δημιουργεί ευνοϊκές συνθήκες για τα διαφορετικά μοντέλα κοινωνικών μετασχηματισμών που καλλιεργούνται σήμερα στη Λατινική Αμερική. Το αν κάποιο απ' αυτά επικρατήσει θα οφείλεται, έτσι, περισσότερο στα δικά του χαρακτηριστικά απ' ό,τι στις επιδράσεις εξωτερικών παραγόντων.
09/03/2007
Σάββατο 3 Μαρτίου 2007
Στην κόψη του ξυραφιού
Οι περιπτώσεις χωρών που δεν μπόρεσαν να εκμεταλλευθούν επαρκώς την ευνοϊκή γι' αυτές διεθνή συγκυρία, έχοντας ηγεσία κατώτερη των περιστάσεων, είναι πολλές.
Ο ιδεοληπτικός λαϊκισμός του προέδρου Αχμαντινετζάντ απειλεί έτσι να στερήσει το Ιράν από τα πρωτοφανή κέρδη που του χάρισαν οι ιδεοληπτικές εμμονές του Αμερικανού προέδρου Τζορτζ Μπους και της περί τον αντιπρόεδρο Ντικ Τσένι ομάδας των νεοσυντηρητικών γκουρού.Είναι προφανές ότι η ομάδα αυτή δεν ήθελε να παίξει το παιχνίδι της Τεχεράνης, όταν ξεκίνησε να βγάλει από τη μέση τον άνθρωπο που οι ΗΠΑ είχαν χρησιμοποιήσει εναντίον του Ιράν, τον Σαντάμ Χουσεΐν. Ομως αφέθηκε έρμαιο στις συμβουλές ανθρώπων που (όπως είναι πολύ εύκολο στις περιπτώσεις αυτές) ήξεραν να χαϊδεύουν τις ιδεοληψίες, τις προκαταλήψεις και τις πεποιθήσεις της, για να την οδηγήσουν στην περιπέτεια του Ιράκ, που απελευθέρωσε τη σιιτική πλειονότητα από τη σουνιτική καταπίεση. Η προώθηση της δημοκρατίας, όπως την έβλεπε η ίδια ομάδα, ως πανάκεια που θα λύσει κάθε πρόβλημα στη Μέση Ανατολή και θα φέρει τις αραβικές δημοκρατίες στο πλευρό του δημοκρατικού Ισραήλ, κατέστησε τη σιιτική και φιλο-ιρανική Χεζμπολάχ κυρίαρχη πολιτική δύναμη στον Λίβανο. Η αμερικανο-ισραηλινής νεοσυντηρητικής εμπνεύσεως ισραηλινή επίθεση την ενίσχυσε ακόμη περισσότερο.Στην Παλαιστίνη, η δημοκρατία έφερε στην εξουσία τη Χαμάς. Και η αμερικανο-ισραηλινή υστερική αντίδραση στο αποτέλεσμα της κάλπης οδήγησε την απομονωμένη σουνιτική Χαμάς να αποδεχθεί αυξημένη επιρροή από το φυσιολογικά αντίπαλο σιιτικό Ιράν.Η εντυπωσιακή αδυναμία της αμερικανικής ηγετικής ομάδας να επανεξετάσει την αξία των αρχικών της παραδοχών, περιορίζει τους προβληματισμούς της σε επίπεδο τακτικής, με μόνιμη επωδό την εκτίμηση ότι οι όποιες αποτυχίες οφείλονται σε ανεπαρκή αποφασιστικότητα και ανεπαρκή χρήση της αμερικανικής ισχύος. Ετσι η -ανομολόγητη- διαπίστωση ότι ο μεγάλος κερδισμένος είναι το Ιράν και οι διαμαρτυρίες των παραδοσιακών σουνιτών Αράβων συμμάχων των ΗΠΑ για την αύξηση επιρροής των σιιτών «Περσών», όπως ονομάζουν ακόμα και τους Αραβες σιίτες, οδηγεί σε αυξημένη επιθετικότητα απέναντι στο Ιράν, με βασικούς άξονες το πυρηνικό πρόγραμμά του, αλλά και το ρόλο του στο Ιράκ. Μια επιθετικότητα που προσπαθεί να εξισορροπήσει η πιο ρεαλιστική πτέρυγα του Ρεπουμπλικανικού Κόμματος, κάτι που εξηγεί γιατί συχνά η Ουάσιγκτον εμφανίζεται να μιλά δύο ελαφρώς διαφορετικές διαλέκτους απέναντι στο Ιράν.Παρόμοιο φαινόμενο παρατηρείται και στην Τεχεράνη, όπου το δώρο εξ ουρανού της αμερικανικής εισβολής στο Ιράκ μετριάζεται από την εκλογή στην προεδρία του Μαχμούντ Αχμαντινετζάντ, με όχημα τον απλοϊκό ιδεοληπτικό και θρησκοληπτικό λαϊκισμό του, με τον ίδιο τρόπο που η οικονομία πάει από το κακό στο χειρότερο, παρά την αύξηση των τιμών πετρελαίου. Πολύ γρήγορα κατάφερε να δώσει αυξημένες αρμοδιότητες στους «Φρουρούς της Επανάστασης», ξαναδίνοντάς τους την επιρροή που είχαν κατά την αρχική, «ροβεσπιερική» φάση της ισλαμικής επανάστασης. Αποτέλεσμα ήταν να προσφέρει στους αντιπάλους του Ιράν όλο και περισσότερα επιχειρήματα, ενώ ταυτοχρόνως στερούσε την Τεχεράνη από τα απαραίτητα για τη μεγιστοποίηση των κερδών της περιθώρια ελιγμών.Οπως και στις ΗΠΑ, έτσι και στο Ιράν η αντίδραση μπορεί να άργησε, αλλά τελικά ήρθε. Θυμίζοντας τις εκλογές για το Κογκρέσο στις ΗΠΑ, οι εκλογές για τη «Συνέλευση των Ειδικών» και για την τοπική αυτοδιοίκηση, που έγιναν τον Δεκέμβριο, αποτέλεσαν θεαματική ήττα για τον πρόεδρο. Επιπλέον, το Ιράν διαθέτει έναν άλλο πόλο εξουσίας, σημαντικότερο και με μεγαλύτερη διάρκεια από τον πρόεδρο. Η ανώτατη ηγεσία της χώρας, οι θρησκευτικοί ηγέτες με επικεφαλής τον αγιατολάχ Χαμενεΐ, γνωρίζουν να διαχειρίζονται καλύτερα από τον ερασιτέχνη Αχμαντινετζάντ τις εξ αποκαλύψεως βεβαιότητες και σε πολλές περιπτώσεις παρενέβησαν για να μετριάσουν τη ζημιά που προκαλούσε.Η έκβαση της αντιπαράθεσης με το Ιράν θα εξαρτηθεί λοιπόν σε μεγάλο βαθμό από την έκβαση των εσωτερικών αντιπαραθέσεων, τόσο στην Ουάσιγκτον όσο και στην Τεχεράνη. Ευκταίο είναι, και στις δύο περιπτώσεις, να παρέμβουν «οι μεγάλοι και να μαζέψουν τα παιδιά» από το επικίνδυνο παιχνίδι τους. Ιδίως στην Ουάσιγκτον.Ισως η προχθεσινή θεαματική στροφή των ΗΠΑ (συμπτωματικώς, ενώ ο αντιπρόεδρος Ντικ Τσένι έλειπε σε ταξίδι για δουλειές) για συμμετοχή σε διεθνή διάσκεψη για το Ιράκ με τη συμμετοχή και του Ιράν να δείχνει κάτι τέτοιο.
03/03/2007
Ο ιδεοληπτικός λαϊκισμός του προέδρου Αχμαντινετζάντ απειλεί έτσι να στερήσει το Ιράν από τα πρωτοφανή κέρδη που του χάρισαν οι ιδεοληπτικές εμμονές του Αμερικανού προέδρου Τζορτζ Μπους και της περί τον αντιπρόεδρο Ντικ Τσένι ομάδας των νεοσυντηρητικών γκουρού.Είναι προφανές ότι η ομάδα αυτή δεν ήθελε να παίξει το παιχνίδι της Τεχεράνης, όταν ξεκίνησε να βγάλει από τη μέση τον άνθρωπο που οι ΗΠΑ είχαν χρησιμοποιήσει εναντίον του Ιράν, τον Σαντάμ Χουσεΐν. Ομως αφέθηκε έρμαιο στις συμβουλές ανθρώπων που (όπως είναι πολύ εύκολο στις περιπτώσεις αυτές) ήξεραν να χαϊδεύουν τις ιδεοληψίες, τις προκαταλήψεις και τις πεποιθήσεις της, για να την οδηγήσουν στην περιπέτεια του Ιράκ, που απελευθέρωσε τη σιιτική πλειονότητα από τη σουνιτική καταπίεση. Η προώθηση της δημοκρατίας, όπως την έβλεπε η ίδια ομάδα, ως πανάκεια που θα λύσει κάθε πρόβλημα στη Μέση Ανατολή και θα φέρει τις αραβικές δημοκρατίες στο πλευρό του δημοκρατικού Ισραήλ, κατέστησε τη σιιτική και φιλο-ιρανική Χεζμπολάχ κυρίαρχη πολιτική δύναμη στον Λίβανο. Η αμερικανο-ισραηλινής νεοσυντηρητικής εμπνεύσεως ισραηλινή επίθεση την ενίσχυσε ακόμη περισσότερο.Στην Παλαιστίνη, η δημοκρατία έφερε στην εξουσία τη Χαμάς. Και η αμερικανο-ισραηλινή υστερική αντίδραση στο αποτέλεσμα της κάλπης οδήγησε την απομονωμένη σουνιτική Χαμάς να αποδεχθεί αυξημένη επιρροή από το φυσιολογικά αντίπαλο σιιτικό Ιράν.Η εντυπωσιακή αδυναμία της αμερικανικής ηγετικής ομάδας να επανεξετάσει την αξία των αρχικών της παραδοχών, περιορίζει τους προβληματισμούς της σε επίπεδο τακτικής, με μόνιμη επωδό την εκτίμηση ότι οι όποιες αποτυχίες οφείλονται σε ανεπαρκή αποφασιστικότητα και ανεπαρκή χρήση της αμερικανικής ισχύος. Ετσι η -ανομολόγητη- διαπίστωση ότι ο μεγάλος κερδισμένος είναι το Ιράν και οι διαμαρτυρίες των παραδοσιακών σουνιτών Αράβων συμμάχων των ΗΠΑ για την αύξηση επιρροής των σιιτών «Περσών», όπως ονομάζουν ακόμα και τους Αραβες σιίτες, οδηγεί σε αυξημένη επιθετικότητα απέναντι στο Ιράν, με βασικούς άξονες το πυρηνικό πρόγραμμά του, αλλά και το ρόλο του στο Ιράκ. Μια επιθετικότητα που προσπαθεί να εξισορροπήσει η πιο ρεαλιστική πτέρυγα του Ρεπουμπλικανικού Κόμματος, κάτι που εξηγεί γιατί συχνά η Ουάσιγκτον εμφανίζεται να μιλά δύο ελαφρώς διαφορετικές διαλέκτους απέναντι στο Ιράν.Παρόμοιο φαινόμενο παρατηρείται και στην Τεχεράνη, όπου το δώρο εξ ουρανού της αμερικανικής εισβολής στο Ιράκ μετριάζεται από την εκλογή στην προεδρία του Μαχμούντ Αχμαντινετζάντ, με όχημα τον απλοϊκό ιδεοληπτικό και θρησκοληπτικό λαϊκισμό του, με τον ίδιο τρόπο που η οικονομία πάει από το κακό στο χειρότερο, παρά την αύξηση των τιμών πετρελαίου. Πολύ γρήγορα κατάφερε να δώσει αυξημένες αρμοδιότητες στους «Φρουρούς της Επανάστασης», ξαναδίνοντάς τους την επιρροή που είχαν κατά την αρχική, «ροβεσπιερική» φάση της ισλαμικής επανάστασης. Αποτέλεσμα ήταν να προσφέρει στους αντιπάλους του Ιράν όλο και περισσότερα επιχειρήματα, ενώ ταυτοχρόνως στερούσε την Τεχεράνη από τα απαραίτητα για τη μεγιστοποίηση των κερδών της περιθώρια ελιγμών.Οπως και στις ΗΠΑ, έτσι και στο Ιράν η αντίδραση μπορεί να άργησε, αλλά τελικά ήρθε. Θυμίζοντας τις εκλογές για το Κογκρέσο στις ΗΠΑ, οι εκλογές για τη «Συνέλευση των Ειδικών» και για την τοπική αυτοδιοίκηση, που έγιναν τον Δεκέμβριο, αποτέλεσαν θεαματική ήττα για τον πρόεδρο. Επιπλέον, το Ιράν διαθέτει έναν άλλο πόλο εξουσίας, σημαντικότερο και με μεγαλύτερη διάρκεια από τον πρόεδρο. Η ανώτατη ηγεσία της χώρας, οι θρησκευτικοί ηγέτες με επικεφαλής τον αγιατολάχ Χαμενεΐ, γνωρίζουν να διαχειρίζονται καλύτερα από τον ερασιτέχνη Αχμαντινετζάντ τις εξ αποκαλύψεως βεβαιότητες και σε πολλές περιπτώσεις παρενέβησαν για να μετριάσουν τη ζημιά που προκαλούσε.Η έκβαση της αντιπαράθεσης με το Ιράν θα εξαρτηθεί λοιπόν σε μεγάλο βαθμό από την έκβαση των εσωτερικών αντιπαραθέσεων, τόσο στην Ουάσιγκτον όσο και στην Τεχεράνη. Ευκταίο είναι, και στις δύο περιπτώσεις, να παρέμβουν «οι μεγάλοι και να μαζέψουν τα παιδιά» από το επικίνδυνο παιχνίδι τους. Ιδίως στην Ουάσιγκτον.Ισως η προχθεσινή θεαματική στροφή των ΗΠΑ (συμπτωματικώς, ενώ ο αντιπρόεδρος Ντικ Τσένι έλειπε σε ταξίδι για δουλειές) για συμμετοχή σε διεθνή διάσκεψη για το Ιράκ με τη συμμετοχή και του Ιράν να δείχνει κάτι τέτοιο.
03/03/2007
Κυριακή 4 Φεβρουαρίου 2007
Ποιος είναι αλήθεια ο Ξέρξης;
Πρέπει να έχεις βρεθεί εκεί για να καταλάβεις πόσο θολά -κυριολεκτικά και μεταφορικά- είναι τα νερά στην «Ακτή των Αράβων» (Σατ αλ Αραμπ). Και μέσα στη θολούρα αυτή, είναι δύσκολο να βεβαιώσει κάποιος ποιος φταίει στην υπόθεση που κατέληξε στη σύλληψη και κράτηση των 15 Βρετανών ναυτών και πεζοναυτών από το Ιράν.
Η θολούρα θα μπορούσε από μόνη της να ερμηνεύσει τη σύλληψη και την κράτηση των 15. Για να έχει όμως νόημα η ερμηνεία αυτή θα πρέπει να φιλτραριστεί το νερό, να χωριστούν και να ταξινομηθούν τα ιζήματα που το θαμπώνουν, αλλά και το εμπλουτίζουν. Κυρίως, θα πρέπει να ξεκαθαρίσει η ταυτότητα του Ιράν, να ξεθαμπώσει από τα στερεότυπα και τις προκαταλήψεις μιας Δύσης τόσο απλοϊκής που συχνά συγχέει τους Πέρσες με τους Αραβες (ή τους Αραβες με τους Κούρδους, αλλά αυτό είναι μια άλλη ιστορία).Αυτό που ένας αποστασιοποιημένος ορθολογιστής θα έβλεπε ως χαρακτηριστική περίπτωση ειρωνείας στην πιο κλασική της έννοια, το ότι δηλαδή οι ΗΠΑ απάλλαξαν το Ιράν από τους δύο βασικότερους αντιπάλους του, τον Σαντάμ Χουσεΐν στο Ιράκ και τους Ταλιμπάν στο Αφγανιστάν και ότι το κατέστησαν ως τον σημαντικότερο παράγοντα στην ευρύτερη περιοχή αλλά και ως τον κυριότερο διεθνή παίκτη στο Ιράκ, για τους Ιρανούς δεν είναι παρά μια νομοτελειακή εξέλιξη.Με υπόβαθρο την πεποίθηση/συνείδηση της ιστορικής συνέχειας του περσικού έθνους με έναν πολιτισμό σύγχρονο και ισότιμο του ελληνικού, με ένα θρησκευτικό εποικοδόμημα που ενισχύει τις μανιχαϊστικές βεβαιότητες, το Ιράν θεωρεί αυτονόητο και νομοτελειακό τον κεντρικό περιφερειακό του ρόλο. Θεωρεί επίσης νομοτελειακή των κατάρρευση «σατανικών» δυνάμεων όπως οι ΗΠΑ και το Ισραήλ, οι οποίες δεν αποτελούν παρά προσωρινές εκφάνσεις του Κακού στην αέναη μάχη του με το Καλό.Με την οπτική αυτή, ο πρόεδρος του Ιράν, Μαχμούντ Αχμαντινετζάντ, δεν εκφράζει κάποια ιδιαίτερη απειλή προς τις ΗΠΑ ή το Ισραήλ, καθώς απλώς περιγράφει αυτό που βλέπει, θεωρώντας άχρηστη οποιαδήποτε δική του παρέμβαση σε μια νομοτελειακή διαδικασία κατάρρευσης. Ομως ο Αχμαντινετζάντ δεν εκφράζει τον μοναδικό τρόπο σκέψης στο Ιράν. Αυτό που εκπροσωπεί είναι μια τεράστια ομάδα της ιρανικής κοινωνίας -σημερινοί 40άρηδες και 50ντάρηδες- που ως μαθητές και φοιτητές διαμορφώθηκαν στους δρόμους της Τεχεράνης κουβαλώντας στα χέρια τους την Ισλαμική Επανάσταση του Αγιατολάχ Χομεϊνί και αργότερα ψήθηκαν στο «Καθαρτήριο» του 8ετούς πολέμου που εξαπόλυσε εναντίον τους ο Σαντάμ Χουσεΐν, λειτουργώντας ως αποκλειστικός αντιπρόσωπος των ΗΠΑ που ήθελαν να ανακόψουν στη γέννησή της την Ισλαμική Επανάσταση. Οι εγγραφές του πολέμου αυτού στη συλλογική ψυχή του Ιράν παραγνωρίζονται σταθερά από τη Δύση, που δείχνει να αγνοεί τα εκατομμύρια των Ιρανών νεκρών, ένα ποσοστό επί του πληθυσμού μεγαλύτερο από τις απώλειες της ΕΣΣΔ στον Μεγάλο Πατριωτικό Πόλεμο (Β' Παγκόσμιο Πόλεμο). Η ομάδα αυτή, κυρίως αποτελούμενη από τα φτωχότερα στρώματα του πληθυσμού και μερικούς διανοούμενους, δεν είναι όμως η μοναδική στο Ιράν. Η κυρίαρχη θρησκευτική και πολιτική ηγεσία, το ιερατείο που στην ουσία κυβερνά τη χώρα μετά την επανάσταση, επιφυλάσσει για τον εαυτό του μεγαλύτερη ευελιξία και ρεαλισμό απ' ό,τι επιτρέπει στους πιστούς. Αντιλαμβάνεται τους κινδύνους απώλειας ελέγχου του φανατισμού, αφενός, αλλά και την απώθηση που αυτός προκαλεί σε άλλες ομάδες, περισσότερο «κεντρώες» θρησκευτικά και πολιτικά. Δεν ξεχνά ότι η Ισλαμική Επανάσταση επικράτησε μόνο όταν στις τάξεις της προσχώρησε αυτή που στη Δύση θα ονομαζόταν «μεσαία τάξη» και εκεί έχει αποκληθεί «η τάξη του Παζαριού». Και τα κίνητρά της δεν ήταν τόσο θρησκευτικά όσο οικονομικά. Η ίδια τάξη εκφράζει τα τελευταία χρόνια όλο και μεγαλύτερη δυσφορία για την οικονομική κατάσταση εστιάζοντας τις επικρίσεις της στη δυσκαμψία της Τεχεράνης (αλλά ουσιαστικά της ιερής πόλης Κομ όπου εδρεύει η ύπατη θρησκευτική ηγεσία), τόσο στο εσωτερικό όσο και στο εξωτερικό.Μια μέθοδος συσπείρωσης αναζητήθηκε -αρκετά επιτυχημένα- στην προώθηση και προβολή ενός θέματος που θεωρείται «εθνικό» από τη δεκαετία του '60 και την εποχή του Σάχη: το πυρηνικό πρόγραμμα. Ομως ακόμα και εκεί, η ρητορική και η ακαμψία του τμήματος της ιρανικής ηγεσίας που εκφράζεται από τον Αχμαντινετζάντ, προκαλούν προσωρινές αποσυσπειρώσεις.Μια επίσης προσωρινή συσπειρωτική απάντηση μπορεί να αποτελέσει η εισαγωγή ενός, έστω και ήσσονος, θέματος «εθνικής περηφάνιας» όπως η υπόθεση των 15 Βρετανών. Υπενθυμίζοντας ταυτοχρόνως σε όλους, αλλά κυρίως στη «γειτονιά» ποιος είναι ο σημαντικότερος παίκτης εκεί γύρω.
02/04/2007
Η θολούρα θα μπορούσε από μόνη της να ερμηνεύσει τη σύλληψη και την κράτηση των 15. Για να έχει όμως νόημα η ερμηνεία αυτή θα πρέπει να φιλτραριστεί το νερό, να χωριστούν και να ταξινομηθούν τα ιζήματα που το θαμπώνουν, αλλά και το εμπλουτίζουν. Κυρίως, θα πρέπει να ξεκαθαρίσει η ταυτότητα του Ιράν, να ξεθαμπώσει από τα στερεότυπα και τις προκαταλήψεις μιας Δύσης τόσο απλοϊκής που συχνά συγχέει τους Πέρσες με τους Αραβες (ή τους Αραβες με τους Κούρδους, αλλά αυτό είναι μια άλλη ιστορία).Αυτό που ένας αποστασιοποιημένος ορθολογιστής θα έβλεπε ως χαρακτηριστική περίπτωση ειρωνείας στην πιο κλασική της έννοια, το ότι δηλαδή οι ΗΠΑ απάλλαξαν το Ιράν από τους δύο βασικότερους αντιπάλους του, τον Σαντάμ Χουσεΐν στο Ιράκ και τους Ταλιμπάν στο Αφγανιστάν και ότι το κατέστησαν ως τον σημαντικότερο παράγοντα στην ευρύτερη περιοχή αλλά και ως τον κυριότερο διεθνή παίκτη στο Ιράκ, για τους Ιρανούς δεν είναι παρά μια νομοτελειακή εξέλιξη.Με υπόβαθρο την πεποίθηση/συνείδηση της ιστορικής συνέχειας του περσικού έθνους με έναν πολιτισμό σύγχρονο και ισότιμο του ελληνικού, με ένα θρησκευτικό εποικοδόμημα που ενισχύει τις μανιχαϊστικές βεβαιότητες, το Ιράν θεωρεί αυτονόητο και νομοτελειακό τον κεντρικό περιφερειακό του ρόλο. Θεωρεί επίσης νομοτελειακή των κατάρρευση «σατανικών» δυνάμεων όπως οι ΗΠΑ και το Ισραήλ, οι οποίες δεν αποτελούν παρά προσωρινές εκφάνσεις του Κακού στην αέναη μάχη του με το Καλό.Με την οπτική αυτή, ο πρόεδρος του Ιράν, Μαχμούντ Αχμαντινετζάντ, δεν εκφράζει κάποια ιδιαίτερη απειλή προς τις ΗΠΑ ή το Ισραήλ, καθώς απλώς περιγράφει αυτό που βλέπει, θεωρώντας άχρηστη οποιαδήποτε δική του παρέμβαση σε μια νομοτελειακή διαδικασία κατάρρευσης. Ομως ο Αχμαντινετζάντ δεν εκφράζει τον μοναδικό τρόπο σκέψης στο Ιράν. Αυτό που εκπροσωπεί είναι μια τεράστια ομάδα της ιρανικής κοινωνίας -σημερινοί 40άρηδες και 50ντάρηδες- που ως μαθητές και φοιτητές διαμορφώθηκαν στους δρόμους της Τεχεράνης κουβαλώντας στα χέρια τους την Ισλαμική Επανάσταση του Αγιατολάχ Χομεϊνί και αργότερα ψήθηκαν στο «Καθαρτήριο» του 8ετούς πολέμου που εξαπόλυσε εναντίον τους ο Σαντάμ Χουσεΐν, λειτουργώντας ως αποκλειστικός αντιπρόσωπος των ΗΠΑ που ήθελαν να ανακόψουν στη γέννησή της την Ισλαμική Επανάσταση. Οι εγγραφές του πολέμου αυτού στη συλλογική ψυχή του Ιράν παραγνωρίζονται σταθερά από τη Δύση, που δείχνει να αγνοεί τα εκατομμύρια των Ιρανών νεκρών, ένα ποσοστό επί του πληθυσμού μεγαλύτερο από τις απώλειες της ΕΣΣΔ στον Μεγάλο Πατριωτικό Πόλεμο (Β' Παγκόσμιο Πόλεμο). Η ομάδα αυτή, κυρίως αποτελούμενη από τα φτωχότερα στρώματα του πληθυσμού και μερικούς διανοούμενους, δεν είναι όμως η μοναδική στο Ιράν. Η κυρίαρχη θρησκευτική και πολιτική ηγεσία, το ιερατείο που στην ουσία κυβερνά τη χώρα μετά την επανάσταση, επιφυλάσσει για τον εαυτό του μεγαλύτερη ευελιξία και ρεαλισμό απ' ό,τι επιτρέπει στους πιστούς. Αντιλαμβάνεται τους κινδύνους απώλειας ελέγχου του φανατισμού, αφενός, αλλά και την απώθηση που αυτός προκαλεί σε άλλες ομάδες, περισσότερο «κεντρώες» θρησκευτικά και πολιτικά. Δεν ξεχνά ότι η Ισλαμική Επανάσταση επικράτησε μόνο όταν στις τάξεις της προσχώρησε αυτή που στη Δύση θα ονομαζόταν «μεσαία τάξη» και εκεί έχει αποκληθεί «η τάξη του Παζαριού». Και τα κίνητρά της δεν ήταν τόσο θρησκευτικά όσο οικονομικά. Η ίδια τάξη εκφράζει τα τελευταία χρόνια όλο και μεγαλύτερη δυσφορία για την οικονομική κατάσταση εστιάζοντας τις επικρίσεις της στη δυσκαμψία της Τεχεράνης (αλλά ουσιαστικά της ιερής πόλης Κομ όπου εδρεύει η ύπατη θρησκευτική ηγεσία), τόσο στο εσωτερικό όσο και στο εξωτερικό.Μια μέθοδος συσπείρωσης αναζητήθηκε -αρκετά επιτυχημένα- στην προώθηση και προβολή ενός θέματος που θεωρείται «εθνικό» από τη δεκαετία του '60 και την εποχή του Σάχη: το πυρηνικό πρόγραμμα. Ομως ακόμα και εκεί, η ρητορική και η ακαμψία του τμήματος της ιρανικής ηγεσίας που εκφράζεται από τον Αχμαντινετζάντ, προκαλούν προσωρινές αποσυσπειρώσεις.Μια επίσης προσωρινή συσπειρωτική απάντηση μπορεί να αποτελέσει η εισαγωγή ενός, έστω και ήσσονος, θέματος «εθνικής περηφάνιας» όπως η υπόθεση των 15 Βρετανών. Υπενθυμίζοντας ταυτοχρόνως σε όλους, αλλά κυρίως στη «γειτονιά» ποιος είναι ο σημαντικότερος παίκτης εκεί γύρω.
02/04/2007
Πέμπτη 1 Φεβρουαρίου 2007
Ιδεολογική τύφλωση...
Ακόμα και οι καταγγελίες περί «ιδεολογικής τύφλωσης» αποδεικνύονται ευφημισμός όταν αναφέρονται στην πολιτική που εκπορεύεται από την Ουάσιγκτον του Ντικ Τσένι και του Τζορτζ Μπους, όπως δείχνει η φοβισμένη σπουδή για την εκτέλεση του Σαντάμ Χουσεΐν αλλά και η αγωνιώδης επίδειξη του βάρβαρου θεάματος.
Δεν χρειαζόταν η φραστική βαναυσότητα των δημίων του για να γίνει αντιληπτό ότι η εκτέλεση του Σαντάμ θα καταγραφεί στην αραβική μνήμη ως ο φόνος ενός σουνίτη ήρωα από τους σιίτες και τους Κούρδους για λογαριασμό των Αμερικανών. Οι σε βαθμό γραφικότητας (με τις δηλώσεις περί ύπνου του Τζορτζ Μπους) προσπάθειες των ΗΠΑ να αποστασιοποιηθούν από την εκτέλεση είναι βέβαιο ότι δεν θα πείσουν κανέναν, εκτός από τους ήδη πεπεισμένους, όσο και αν οι Αμερικανοί δεσμοφύλακες έμειναν έξω από την πόρτα όπου τον παρέδωσαν στους δημίους.Ο σιίτης πρωθυπουργός του Ιράκ, Νούρι αλ Μάλικι, κατηγορούμενος εδώ και καιρό ως αναποτελεσματικός και άτολμος, μπορεί να χρειαζόταν μια θεαματική κίνηση για να δείξει την πυγμή του και να αντιμετωπίσει εσωτερικές αμφισβητήσεις από τις περισσότερο ριζοσπαστικές δυνάμεις του σιιτικού χώρου. Το ότι υπέγραψε τη διαταγή εκτέλεσης ανήμερα της Γιορτής της Θυσίας, στην αρχή του μήνα του Ασύλου, αποτελεί μία επιπλέον ένδειξη αδιαφορίας για την αντίδραση της «Ούμα».Η Ουάσιγκτον παρέδωσε τον Σαντάμ προς εκτέλεση προφανώς θεωρώντας ότι επείγει η διάσωση της επένδυσής της στο πρόσωπο του αλ Μάλικι, αλλά και ότι, κυρίως, χρειάζεται να στείλει ένα μήνυμα σε όσους εκτιμούσαν πως η Ουάσιγκτον θα εγκαταλείψει τη λογική της μονοκόμματης βίας. Ραπίζοντας μέσω της εκτέλεσης την έκθεση «Μπέικερ-Χάμιλτον» ο Μπους διακηρύσσει ότι θα επιμείνει στον ίδιο δοκιμασμένο -και αποτυχημένο- δρόμο: στην απόλυτη πεποίθηση ότι η βία μπορεί να λύσει όλα τα προβλήματα και στην περίεργη αντίφαση του νεο-συντηρητικού ιδεολογήματος σύμφωνα με το οποίο ο -αμερικανικής λογικής- εκδημοκρατισμός του Ιράκ θα έχει θετικές επιπτώσεις σε όλη τη Μέση Ανατολή, αλλά η -επίσης αμερικανικής λογικής- βαρβαρότητα που εκδηλώνεται εκεί δεν θα έχει αντίστοιχες ευρύτερες επιπτώσεις.Η «ιδεολογική τύφλωση» αποδείχτηκε ήδη ευφημισμός. Το ίδιο ενδέχεται να αποδειχτεί σε λίγο και η «ηθική και πνευματική αναπηρία» όταν αναφέρεται στη σημερινή ηγετική ομάδα της Ουάσιγκτον.
02/01/2007
Δεν χρειαζόταν η φραστική βαναυσότητα των δημίων του για να γίνει αντιληπτό ότι η εκτέλεση του Σαντάμ θα καταγραφεί στην αραβική μνήμη ως ο φόνος ενός σουνίτη ήρωα από τους σιίτες και τους Κούρδους για λογαριασμό των Αμερικανών. Οι σε βαθμό γραφικότητας (με τις δηλώσεις περί ύπνου του Τζορτζ Μπους) προσπάθειες των ΗΠΑ να αποστασιοποιηθούν από την εκτέλεση είναι βέβαιο ότι δεν θα πείσουν κανέναν, εκτός από τους ήδη πεπεισμένους, όσο και αν οι Αμερικανοί δεσμοφύλακες έμειναν έξω από την πόρτα όπου τον παρέδωσαν στους δημίους.Ο σιίτης πρωθυπουργός του Ιράκ, Νούρι αλ Μάλικι, κατηγορούμενος εδώ και καιρό ως αναποτελεσματικός και άτολμος, μπορεί να χρειαζόταν μια θεαματική κίνηση για να δείξει την πυγμή του και να αντιμετωπίσει εσωτερικές αμφισβητήσεις από τις περισσότερο ριζοσπαστικές δυνάμεις του σιιτικού χώρου. Το ότι υπέγραψε τη διαταγή εκτέλεσης ανήμερα της Γιορτής της Θυσίας, στην αρχή του μήνα του Ασύλου, αποτελεί μία επιπλέον ένδειξη αδιαφορίας για την αντίδραση της «Ούμα».Η Ουάσιγκτον παρέδωσε τον Σαντάμ προς εκτέλεση προφανώς θεωρώντας ότι επείγει η διάσωση της επένδυσής της στο πρόσωπο του αλ Μάλικι, αλλά και ότι, κυρίως, χρειάζεται να στείλει ένα μήνυμα σε όσους εκτιμούσαν πως η Ουάσιγκτον θα εγκαταλείψει τη λογική της μονοκόμματης βίας. Ραπίζοντας μέσω της εκτέλεσης την έκθεση «Μπέικερ-Χάμιλτον» ο Μπους διακηρύσσει ότι θα επιμείνει στον ίδιο δοκιμασμένο -και αποτυχημένο- δρόμο: στην απόλυτη πεποίθηση ότι η βία μπορεί να λύσει όλα τα προβλήματα και στην περίεργη αντίφαση του νεο-συντηρητικού ιδεολογήματος σύμφωνα με το οποίο ο -αμερικανικής λογικής- εκδημοκρατισμός του Ιράκ θα έχει θετικές επιπτώσεις σε όλη τη Μέση Ανατολή, αλλά η -επίσης αμερικανικής λογικής- βαρβαρότητα που εκδηλώνεται εκεί δεν θα έχει αντίστοιχες ευρύτερες επιπτώσεις.Η «ιδεολογική τύφλωση» αποδείχτηκε ήδη ευφημισμός. Το ίδιο ενδέχεται να αποδειχτεί σε λίγο και η «ηθική και πνευματική αναπηρία» όταν αναφέρεται στη σημερινή ηγετική ομάδα της Ουάσιγκτον.
02/01/2007
Παρασκευή 10 Νοεμβρίου 2006
Το «τραχύ φλερτ» της Β. Κορέας με τις ΗΠΑ
Αν και εκ πρώτης όψεως προκαλεί εντύπωση, η ένταση της κινεζικής αντίδρασης στην πυρηνική δοκιμή της Βόρειας Κορέας είναι απολύτως φυσιολογική, ακριβώς λόγω των ειδικών σχέσεων που έχει το Πεκίνο με την Πιονγιάνγκ. Διότι η Κίνα αναγνωρίζει στις σημερινές εξελίξεις αναλογίες με τη βρετανική ιστορία του 16ου αιώνα αντιδρώντας σ' αυτές και όχι τόσο στην ίδια την πυρηνική δοκιμή.
Ούτως ή άλλως, η Κίνα συμμερίζεται τη φυσική αντίδραση όλων όσοι ανήκουν σε έναν κλειστό όμιλο -στη συγκεκριμένη περίπτωση τον όμιλο των πυρηνικών δυνάμεων- στη βίαιη είσοδο ενός νέου μέλους «με το έτσι θέλω». Οπως και όλοι οι υπόλοιποι, αντιλαμβάνεται ότι το πυρηνικό πλεονέκτημα γίνεται όλο και μικρότερο όσο περισσότερο διαχέεται και ότι η ισχύς -και τα όσα πηγάζουν απ' αυτή- είναι ένα απολύτως σχετικό μέγεθος που μετράται σε σύγκριση με την ισχύ του περιβάλλοντος.Η ειδική σχέση της Κίνας με τη Βόρεια Κορέα ενισχύει την κινεζική ανησυχία. Διότι, προφανώς, είναι πολύ πιο ευχάριστος ο εναγκαλισμός ενός αδύναμου λιμοκτονούντος ορφανού απ' ό,τι η σχέση με έναν εξίσου λιμοκτονούντα αλλά ισχυρό και δύστροπο γείτονα.Η βασική όμως αιτία πίσω από τις κινεζικές αντιδράσεις αναφέρεται σε ένα από τα βασικά κίνητρα πίσω από την πυρηνική δοκιμή της Βόρειας Κορέας και στην αναγνώριση των αναλογιών με αυτό που έμεινε στην Ιστορία ως «τραχύ φλερτ» (Rough Wooing), ανάμεσα στην Αγγλία και τη Σκωτία κατά τα μέσα του 16ου αιώνα.Το 1543, προκειμένου να προωθήσει τις εδαφικές φιλοδοξίες της Αγγλίας και να σπάσει τη συμμαχία της Σκωτίας με τη Γαλλία, ο τότε πρίγκιπας της Ουαλίας Εδουάρδος, γιος του βασιλιά Ερρίκου του 8ου, αποφάσισε να βελτιώσει τις σχέσεις του με τη Μαίρη, τη βασίλισα της Σκωτίας. Μη βρίσκοντας ανταπόκριση αποφάσισε να προχωρήσει σε αυτό που σήμερα θα λέγαμε «στενό μαρκάρισμα». Ο Ερρίκος ο 8ος δεν έστειλε στη Σκωτία λουλούδια ή δώρα αλλά στρατό που ερείπωσε τα νότια σύνορα, σκότωσε πάνω από 10.000 Σκώτους. Ομως η βασίλισσα δεν κάμφθηκε και το 1548 συμφώνησε να παντρευτεί το διάδοχο του γαλλικού θρόνου, αλλά αυτό είναι άλλη ιστορία.Κατά τα τελευταία χρόνια, η σκλήρυνση της στάσης της Βόρειας Κορέας σε ό,τι αφορά το πυρηνικό της πρόγραμμα -με αποκορύφωμα την πυρηνική δοκιμή- δεν είναι τίποτα περισσότερο από «τραχύ φλερτ» με αντικείμενο του πόθου τις ΗΠΑ. Η Πιονγιάνγκ οδηγεί στα άκρα τη σχέση της με την Ουάσιγκτον ακριβώς επειδή επιθυμεί στενότερες σχέσεις και συνεργασία. Και όσο αντιμετωπίζει τη στείρα ιδεοληπτική στάση της κυβέρνησης Μπους (σε αντίθεση με την κατά πολύ δημιουργικότερη πολιτική Κλίντον), κλιμακώνει τις προσπάθειες να εξασφαλίσει σεβασμό.Στην προσπάθεια αυτή της Βόρειας Κορέας, η Κίνα διακρίνει την επιθυμία της να απεγκλωβιστεί από τον ασφυκτικό, αν και αναγκαίο επί του παρόντος, εναγκαλισμό του Πεκίνου. Και δεν χαίρεται ιδιαιτέρως.
11/10/2006
Ούτως ή άλλως, η Κίνα συμμερίζεται τη φυσική αντίδραση όλων όσοι ανήκουν σε έναν κλειστό όμιλο -στη συγκεκριμένη περίπτωση τον όμιλο των πυρηνικών δυνάμεων- στη βίαιη είσοδο ενός νέου μέλους «με το έτσι θέλω». Οπως και όλοι οι υπόλοιποι, αντιλαμβάνεται ότι το πυρηνικό πλεονέκτημα γίνεται όλο και μικρότερο όσο περισσότερο διαχέεται και ότι η ισχύς -και τα όσα πηγάζουν απ' αυτή- είναι ένα απολύτως σχετικό μέγεθος που μετράται σε σύγκριση με την ισχύ του περιβάλλοντος.Η ειδική σχέση της Κίνας με τη Βόρεια Κορέα ενισχύει την κινεζική ανησυχία. Διότι, προφανώς, είναι πολύ πιο ευχάριστος ο εναγκαλισμός ενός αδύναμου λιμοκτονούντος ορφανού απ' ό,τι η σχέση με έναν εξίσου λιμοκτονούντα αλλά ισχυρό και δύστροπο γείτονα.Η βασική όμως αιτία πίσω από τις κινεζικές αντιδράσεις αναφέρεται σε ένα από τα βασικά κίνητρα πίσω από την πυρηνική δοκιμή της Βόρειας Κορέας και στην αναγνώριση των αναλογιών με αυτό που έμεινε στην Ιστορία ως «τραχύ φλερτ» (Rough Wooing), ανάμεσα στην Αγγλία και τη Σκωτία κατά τα μέσα του 16ου αιώνα.Το 1543, προκειμένου να προωθήσει τις εδαφικές φιλοδοξίες της Αγγλίας και να σπάσει τη συμμαχία της Σκωτίας με τη Γαλλία, ο τότε πρίγκιπας της Ουαλίας Εδουάρδος, γιος του βασιλιά Ερρίκου του 8ου, αποφάσισε να βελτιώσει τις σχέσεις του με τη Μαίρη, τη βασίλισα της Σκωτίας. Μη βρίσκοντας ανταπόκριση αποφάσισε να προχωρήσει σε αυτό που σήμερα θα λέγαμε «στενό μαρκάρισμα». Ο Ερρίκος ο 8ος δεν έστειλε στη Σκωτία λουλούδια ή δώρα αλλά στρατό που ερείπωσε τα νότια σύνορα, σκότωσε πάνω από 10.000 Σκώτους. Ομως η βασίλισσα δεν κάμφθηκε και το 1548 συμφώνησε να παντρευτεί το διάδοχο του γαλλικού θρόνου, αλλά αυτό είναι άλλη ιστορία.Κατά τα τελευταία χρόνια, η σκλήρυνση της στάσης της Βόρειας Κορέας σε ό,τι αφορά το πυρηνικό της πρόγραμμα -με αποκορύφωμα την πυρηνική δοκιμή- δεν είναι τίποτα περισσότερο από «τραχύ φλερτ» με αντικείμενο του πόθου τις ΗΠΑ. Η Πιονγιάνγκ οδηγεί στα άκρα τη σχέση της με την Ουάσιγκτον ακριβώς επειδή επιθυμεί στενότερες σχέσεις και συνεργασία. Και όσο αντιμετωπίζει τη στείρα ιδεοληπτική στάση της κυβέρνησης Μπους (σε αντίθεση με την κατά πολύ δημιουργικότερη πολιτική Κλίντον), κλιμακώνει τις προσπάθειες να εξασφαλίσει σεβασμό.Στην προσπάθεια αυτή της Βόρειας Κορέας, η Κίνα διακρίνει την επιθυμία της να απεγκλωβιστεί από τον ασφυκτικό, αν και αναγκαίο επί του παρόντος, εναγκαλισμό του Πεκίνου. Και δεν χαίρεται ιδιαιτέρως.
11/10/2006
Σάββατο 7 Οκτωβρίου 2006
Η χώρα που πιστεύει ότι της «χρωστάει» η Ευρώπη
ΤΟ ΦΘΙΝΟΠΩΡΟ ΤΟΥ 1999, λίγο μετά την ένταξη της Αυστρίας, ολόκληρη η Ευρωπαϊκή Ενωση ξεσηκώθηκε όταν στην κυβέρνηση της Βιέννης μπήκε -για πρώτη φορά σε χώρα-μέλος της Ε.Ε.- η άκρα Δεξιά, με όλα τα συστατικά της: τον λαϊκιστικό εθνικισμό, τη λαϊκιστική σοσιαλίζουσα ρητορική της, τη λαϊκιστική ξενοφοβία της και τον... σκέτο λαϊκισμό της.
ΣΧΕΔΟΝ ΕΠΤΑ ΧΡΟΝΙΑ αργότερα, λίγο μετά την επόμενη (και πολύ μεγαλύτερη) διεύρυνση της Ε.Ε., όταν συνέβη κάτι παρόμοιο σε μια από τις νέες χώρες-μέλη, οι αντιδράσεις ήταν εξαιρετικά περιορισμένες, παρά το ότι, λόγω μεγέθους και πληθυσμού, ίσως και γεωγραφικής θέσης, η σημασία αυτής της χώρας είναι πολύ μεγαλύτερη και η έξαρση του αντιευρωπαϊκού εθνικισμού πολύ σημαντικότερη για τη συλλογική ευρωπαϊκή πορεία.Η ΕΥΡΩΠΗ ΦΑΝΗΚΕ να αφυπνίστηκε με τα όσα συμβαίνουν τους τελευταίους μήνες στην Πολωνία, μία από τις μεγαλύτερες χώρες της Ευρώπης και την μεγαλύτερη της, κατά Ντόναλντ Ράμσφελντ, «νέας Ευρώπης», όταν Πολωνός ευρωβουλευτής έπλεξε την περασμένη εβδομάδα από το βήμα του Ευρωκοινοβουλίου το εγκώμιο μερικών από τους αποκρουστικότερους δικτάτορες της ευρωπαϊκής Ιστορίας, όπως ο Φράνκο και ο Σαλαζάρ.ΟΜΩΣ Η ΑΝΗΣΥΧΗΤΙΚΗ πορεία της Πολωνίας είχε αρχίσει να είναι ορατή διά γυμνού οφθαλμού από το τέλος του 2005, όταν στην προεδρία εξελέγη ο εξαιρετικά συντηρητικός Λεχ Κατσίνσκι και, σχεδόν ταυτοχρόνως, στην κυβέρνηση ήρθε το κόμμα του δίδυμου αδελφού του, Γιαρόσουαφ Κατσίνσκι, «Νόμος και Τάξη». Τον περασμένο Μάιο η κυβέρνηση απέκτησε την απόλυτη πλειοψηφία στο Κοινοβούλιο με την ένταξη στον κυβερνητικό συνασπισμό δύο από τα πλέον συντηρητικά και αντι-ευρωπαϊκά κόμματα, το κόμμα της «Αυτοάμυνας» (Σαμοομπρόνα) του Αντζεϊ Λέπερ και η «Ενωση Πολωνικών Οικογενειών».Η ΕΞΑΙΡΕΤΙΚΑ ΣΥΝΤΗΡΗΤΙΚΗ θρησκόληπτη κοινωνική πολιτική τους (κύριος στόχος οι ομοφυλόφιλοι) αλλά και οι ρατσιστικές υποψίες που συνοδεύουν ορισμένα απ' αυτά έχουν ήδη προκαλέσει καταδίκες της Πολωνίας για ξενοφοβία και παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων από ευρωπαϊκά πολιτικά όργανα. Κάτι τέτοιο, βέβαια, δεν βλάπτει ιδιαιτέρως τις κυβερνητικές πολιτικές δυνάμεις της Πολωνίας. Οπως παρατηρεί η δημοσιογράφος της «Γκαζέτα Βιμπόρτσα», Ντομινίκα Πστσοουκόφσκα, «η εξουσία παίζει» με τη δυσπιστία και τους φόβους της πολωνικής κοινής γνώμης απέναντι στην Ευρώπη. «Θέλει να δείξει στον κόσμο πόσο ισχυροί είμαστε αντιτιθέμενοι στις Βρυξέλλες», συμπληρώνει.ΤΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ των μετα-ενταξιακών φοβικών αντιδράσεων της Πολωνίας είναι πολύ πιο σύνθετο από το αντίστοιχο αυστριακό ή το ελληνικό, όταν η Ελλάδα έκανε το ντεμπούτο της στην τότε ΕΟΚ επιλέγοντας το σύνθημα «ΕΟΚ και ΝΑΤΟ, το ίδιο συνδικάτο» και τις πολιτικές δυνάμεις που το εξέφραζαν.ΕΝΑ ΑΝΤΙΣΤΟΙΧΟ ΣΥΝΘΗΜΑ θα είχε την ακριβώς αντίθετη ανάγνωση στη Πολωνία, όπου το ΝΑΤΟ αντιμετωπίζεται ως η σχεδόν απόλυτη εξασφάλιση απέναντι σε έναν προαιώνιο - ιστορικό εχθρό και θεωρούμενο ως αεί βάρβαρο καραδοκούντα και αρπακτικό γείτονα, τη Ρωσία. Ετσι, με την ασφάλεια θρησκευτικά προσδεδεμένη στο ΝΑΤΟ και τις ΗΠΑ, η Ε.Ε. αντιμετωπίζεται σχεδόν αποκλειστικά ως ένα πεδίο οικονομικών διεκδικήσεων ή, στην καλύτερη περίπτωση, ως μια εκτεταμένη αγορά.ΤΗΝ ΠΟΛΩΝΙΚΗ ΙΔΙΑΙΤΕΡΟΤΗΤΑ συνθέτουν πολλά άλλα στοιχεία που είναι δύσκολο να αναλυθούν ποσοτικά. Κάποια, όπως η ύπαρξη ενός τεράστιου συντηρητικού αγροτικού τομέα που από τη μια τρομοκρατείται με το ενδεχόμενο αντιμετώπισης ανταγωνισμού από μεγάλες επιχειρήσεις και από την άλλη ελπίζει σε όλο και περισσότερα κοινοτικά κονδύλια, έχουν αναλογίες και σε άλλες χώρες. Αναλογίες υπάρχουν και για άλλα, όπως η ιδιαίτερη εθνική περηφάνια των Πολωνών και η υποκειμενική αντίληψη της ιστορικής θέσης της χώρας του Σοπέν, του Κοπέρνικου και του με μικρή διαφορά από αυτό της Πράγας δεύτερου πανεπιστημίου στην Ευρώπη (Κρακοβία, 1364) που δημιουργούν πικρία γι' αυτό που πολλοί Πολωνοί βλέπουν ως έλλειψη σεβασμού της Ε.Ε. απέναντί τους.Η ΑΙΣΘΗΣΗ ΟΤΙ Η ΔΥΤΙΚΗ ΕΥΡΩΠΗ «χρωστάει» στη χώρα και στον κάθε πολίτη της συνολικά, λόγω της διακοπής στην κοινή ιστορική πορεία που επέβαλε η σοβιετική επιρροή, είναι διαδεδομένη στις περισσότερες από τις πρώην χώρες του Συμφώνου της Βαρσοβίας. Στην Πολωνία, όμως, αποκτά ιδιαίτερη ένταση και χροιά από την αίσθηση μιας πρόσθετης αδικίας - προδοσίας. Σε αντίθεση με ορισμένες από τις άλλες πρώην σοβιετικής επιρροής χώρες που ή δεν πολέμησαν το ναζισμό ή συντάχθηκαν με τους ναζί, η Πολωνία όχι μόνο πολέμησε ηρωικά το 1939, όταν δέχτηκε τη γερμανική επίθεση, αλλά και συνέχισε να μάχεται στο πλευρό των Βρετανών και σε όλα τα μέτωπα (από τη Μάχη της Αγγλίας ώς τις μάχες για την ανακατάληψη της Ευρώπης). Η εξέγερση και το αντάρτικο της Βαρσοβίας ήταν η μεγαλύτερη (και η πλέον αιματηρή) εξέγερση κατεχόμενου λαού κατά των ναζιστικών δυνάμεων. Παρ' όλα αυτά, η Πολωνία αισθάνεται ότι στη Γιάλτα παραδόθηκε από τους συμμάχους και συμπολεμιστές της στους Σοβιετικούς, δηλαδή στους προαιώνιους εχθρούς, τους Ρώσους. Και αν οι ΗΠΑ έχουν εξιλεωθεί στα μάτια των Πολωνών από τη μετέπειτα σύγκρουσή τους με την ΕΣΣΔ, η ηπιότερη στάση των Ευρωπαίων δεν αρκεί για να ξεπλύνει την προδοσία.ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΟ ΠΡΙΣΜΑ των ιστορικών τραυματικών εμπειριών, η Ευρώπη για πολλούς Πολωνούς δεν προσφέρει ασφάλεια, αλλά μπορεί να αποτελέσει ακόμα και απειλή. Οι καλές σχέσεις της Ρωσίας με τη Γερμανία, άλλον έναν γείτονα και προαιώνιο εχθρό, προκαλούν ανησυχία. Και η πρόσφατη απόφαση Ρωσίας και Γερμανίας να δημιουργήσουν μεταξύ τους ενεργειακό διάδρομο με υποθαλάσσιο αγωγό φυσικού αερίου που θα παρακάμπτει την Πολωνία, θυμίζει σε πολλούς Πολωνούς το διάδρομο του Ντάντσιχ (Γκντανσκ) και τις συμφωνίες Μολότοφ - Ρίμπεντροπ.ΜΕΣΑ ΣΤΟ ΚΛΙΜΑ ΑΥΤΟ, όχημα πολιτικής έκφρασης καθίσταται για άλλη μια φορά ο Καθολικισμός. Σε μια χώρα που αισθανόταν ανέκαθεν ως πρώτο ανάχωμα προστασίας της λατινικής Δύσης από την Ανατολή, ο καθολικισμός διαμορφώθηκε σε κεντρικό συστατικό της πολωνικής ταυτότητας και διαφοροποίησής της από τους άλλους Σλάβους στην Ανατολή. Στα μεταπολεμικά χρόνια ήταν σημαντικό όχημα αντίστασης στην εξ ανατολών εκπορευόμενη μεταφυσική του ιστορικού υλισμού και σήμερα διατηρείται ως άμυνα απέναντι στον προτεσταντικό ορθολογισμό από τη Δύση αλλά και χρησιμοποιείται ιδιοτελώς από φονταμενταλιστές, λαϊκιστές και καιροσκόπους.ΜΕ ΤΟΝ ΙΔΙΟ ΛΑΪΚΙΣΜΟ και ιδιοτέλεια που χρησιμοποιείται η εκτεταμένη διαφθορά, αποτέλεσμα της διάχυσης και λίπανσης με κανόνες ελεύθερης οικονομίας τής εξαιρετικά διεφθαρμένης νομενκλατούρας που διαμόρφωσαν οι δεκαετίες γραφειοκρατικής διακυβέρνησης. Ετσι το σύνθημα για «καθαρά χέρια» που έφερε στην κυβέρνηση το κόμμα «Νόμος και Τάξη» θυμίζει πολύ περισσότερο την αντίστοιχη εκστρατεία του Λαδά, επί δικής μας χούντας.
10/07/2006
ΣΧΕΔΟΝ ΕΠΤΑ ΧΡΟΝΙΑ αργότερα, λίγο μετά την επόμενη (και πολύ μεγαλύτερη) διεύρυνση της Ε.Ε., όταν συνέβη κάτι παρόμοιο σε μια από τις νέες χώρες-μέλη, οι αντιδράσεις ήταν εξαιρετικά περιορισμένες, παρά το ότι, λόγω μεγέθους και πληθυσμού, ίσως και γεωγραφικής θέσης, η σημασία αυτής της χώρας είναι πολύ μεγαλύτερη και η έξαρση του αντιευρωπαϊκού εθνικισμού πολύ σημαντικότερη για τη συλλογική ευρωπαϊκή πορεία.Η ΕΥΡΩΠΗ ΦΑΝΗΚΕ να αφυπνίστηκε με τα όσα συμβαίνουν τους τελευταίους μήνες στην Πολωνία, μία από τις μεγαλύτερες χώρες της Ευρώπης και την μεγαλύτερη της, κατά Ντόναλντ Ράμσφελντ, «νέας Ευρώπης», όταν Πολωνός ευρωβουλευτής έπλεξε την περασμένη εβδομάδα από το βήμα του Ευρωκοινοβουλίου το εγκώμιο μερικών από τους αποκρουστικότερους δικτάτορες της ευρωπαϊκής Ιστορίας, όπως ο Φράνκο και ο Σαλαζάρ.ΟΜΩΣ Η ΑΝΗΣΥΧΗΤΙΚΗ πορεία της Πολωνίας είχε αρχίσει να είναι ορατή διά γυμνού οφθαλμού από το τέλος του 2005, όταν στην προεδρία εξελέγη ο εξαιρετικά συντηρητικός Λεχ Κατσίνσκι και, σχεδόν ταυτοχρόνως, στην κυβέρνηση ήρθε το κόμμα του δίδυμου αδελφού του, Γιαρόσουαφ Κατσίνσκι, «Νόμος και Τάξη». Τον περασμένο Μάιο η κυβέρνηση απέκτησε την απόλυτη πλειοψηφία στο Κοινοβούλιο με την ένταξη στον κυβερνητικό συνασπισμό δύο από τα πλέον συντηρητικά και αντι-ευρωπαϊκά κόμματα, το κόμμα της «Αυτοάμυνας» (Σαμοομπρόνα) του Αντζεϊ Λέπερ και η «Ενωση Πολωνικών Οικογενειών».Η ΕΞΑΙΡΕΤΙΚΑ ΣΥΝΤΗΡΗΤΙΚΗ θρησκόληπτη κοινωνική πολιτική τους (κύριος στόχος οι ομοφυλόφιλοι) αλλά και οι ρατσιστικές υποψίες που συνοδεύουν ορισμένα απ' αυτά έχουν ήδη προκαλέσει καταδίκες της Πολωνίας για ξενοφοβία και παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων από ευρωπαϊκά πολιτικά όργανα. Κάτι τέτοιο, βέβαια, δεν βλάπτει ιδιαιτέρως τις κυβερνητικές πολιτικές δυνάμεις της Πολωνίας. Οπως παρατηρεί η δημοσιογράφος της «Γκαζέτα Βιμπόρτσα», Ντομινίκα Πστσοουκόφσκα, «η εξουσία παίζει» με τη δυσπιστία και τους φόβους της πολωνικής κοινής γνώμης απέναντι στην Ευρώπη. «Θέλει να δείξει στον κόσμο πόσο ισχυροί είμαστε αντιτιθέμενοι στις Βρυξέλλες», συμπληρώνει.ΤΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ των μετα-ενταξιακών φοβικών αντιδράσεων της Πολωνίας είναι πολύ πιο σύνθετο από το αντίστοιχο αυστριακό ή το ελληνικό, όταν η Ελλάδα έκανε το ντεμπούτο της στην τότε ΕΟΚ επιλέγοντας το σύνθημα «ΕΟΚ και ΝΑΤΟ, το ίδιο συνδικάτο» και τις πολιτικές δυνάμεις που το εξέφραζαν.ΕΝΑ ΑΝΤΙΣΤΟΙΧΟ ΣΥΝΘΗΜΑ θα είχε την ακριβώς αντίθετη ανάγνωση στη Πολωνία, όπου το ΝΑΤΟ αντιμετωπίζεται ως η σχεδόν απόλυτη εξασφάλιση απέναντι σε έναν προαιώνιο - ιστορικό εχθρό και θεωρούμενο ως αεί βάρβαρο καραδοκούντα και αρπακτικό γείτονα, τη Ρωσία. Ετσι, με την ασφάλεια θρησκευτικά προσδεδεμένη στο ΝΑΤΟ και τις ΗΠΑ, η Ε.Ε. αντιμετωπίζεται σχεδόν αποκλειστικά ως ένα πεδίο οικονομικών διεκδικήσεων ή, στην καλύτερη περίπτωση, ως μια εκτεταμένη αγορά.ΤΗΝ ΠΟΛΩΝΙΚΗ ΙΔΙΑΙΤΕΡΟΤΗΤΑ συνθέτουν πολλά άλλα στοιχεία που είναι δύσκολο να αναλυθούν ποσοτικά. Κάποια, όπως η ύπαρξη ενός τεράστιου συντηρητικού αγροτικού τομέα που από τη μια τρομοκρατείται με το ενδεχόμενο αντιμετώπισης ανταγωνισμού από μεγάλες επιχειρήσεις και από την άλλη ελπίζει σε όλο και περισσότερα κοινοτικά κονδύλια, έχουν αναλογίες και σε άλλες χώρες. Αναλογίες υπάρχουν και για άλλα, όπως η ιδιαίτερη εθνική περηφάνια των Πολωνών και η υποκειμενική αντίληψη της ιστορικής θέσης της χώρας του Σοπέν, του Κοπέρνικου και του με μικρή διαφορά από αυτό της Πράγας δεύτερου πανεπιστημίου στην Ευρώπη (Κρακοβία, 1364) που δημιουργούν πικρία γι' αυτό που πολλοί Πολωνοί βλέπουν ως έλλειψη σεβασμού της Ε.Ε. απέναντί τους.Η ΑΙΣΘΗΣΗ ΟΤΙ Η ΔΥΤΙΚΗ ΕΥΡΩΠΗ «χρωστάει» στη χώρα και στον κάθε πολίτη της συνολικά, λόγω της διακοπής στην κοινή ιστορική πορεία που επέβαλε η σοβιετική επιρροή, είναι διαδεδομένη στις περισσότερες από τις πρώην χώρες του Συμφώνου της Βαρσοβίας. Στην Πολωνία, όμως, αποκτά ιδιαίτερη ένταση και χροιά από την αίσθηση μιας πρόσθετης αδικίας - προδοσίας. Σε αντίθεση με ορισμένες από τις άλλες πρώην σοβιετικής επιρροής χώρες που ή δεν πολέμησαν το ναζισμό ή συντάχθηκαν με τους ναζί, η Πολωνία όχι μόνο πολέμησε ηρωικά το 1939, όταν δέχτηκε τη γερμανική επίθεση, αλλά και συνέχισε να μάχεται στο πλευρό των Βρετανών και σε όλα τα μέτωπα (από τη Μάχη της Αγγλίας ώς τις μάχες για την ανακατάληψη της Ευρώπης). Η εξέγερση και το αντάρτικο της Βαρσοβίας ήταν η μεγαλύτερη (και η πλέον αιματηρή) εξέγερση κατεχόμενου λαού κατά των ναζιστικών δυνάμεων. Παρ' όλα αυτά, η Πολωνία αισθάνεται ότι στη Γιάλτα παραδόθηκε από τους συμμάχους και συμπολεμιστές της στους Σοβιετικούς, δηλαδή στους προαιώνιους εχθρούς, τους Ρώσους. Και αν οι ΗΠΑ έχουν εξιλεωθεί στα μάτια των Πολωνών από τη μετέπειτα σύγκρουσή τους με την ΕΣΣΔ, η ηπιότερη στάση των Ευρωπαίων δεν αρκεί για να ξεπλύνει την προδοσία.ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΟ ΠΡΙΣΜΑ των ιστορικών τραυματικών εμπειριών, η Ευρώπη για πολλούς Πολωνούς δεν προσφέρει ασφάλεια, αλλά μπορεί να αποτελέσει ακόμα και απειλή. Οι καλές σχέσεις της Ρωσίας με τη Γερμανία, άλλον έναν γείτονα και προαιώνιο εχθρό, προκαλούν ανησυχία. Και η πρόσφατη απόφαση Ρωσίας και Γερμανίας να δημιουργήσουν μεταξύ τους ενεργειακό διάδρομο με υποθαλάσσιο αγωγό φυσικού αερίου που θα παρακάμπτει την Πολωνία, θυμίζει σε πολλούς Πολωνούς το διάδρομο του Ντάντσιχ (Γκντανσκ) και τις συμφωνίες Μολότοφ - Ρίμπεντροπ.ΜΕΣΑ ΣΤΟ ΚΛΙΜΑ ΑΥΤΟ, όχημα πολιτικής έκφρασης καθίσταται για άλλη μια φορά ο Καθολικισμός. Σε μια χώρα που αισθανόταν ανέκαθεν ως πρώτο ανάχωμα προστασίας της λατινικής Δύσης από την Ανατολή, ο καθολικισμός διαμορφώθηκε σε κεντρικό συστατικό της πολωνικής ταυτότητας και διαφοροποίησής της από τους άλλους Σλάβους στην Ανατολή. Στα μεταπολεμικά χρόνια ήταν σημαντικό όχημα αντίστασης στην εξ ανατολών εκπορευόμενη μεταφυσική του ιστορικού υλισμού και σήμερα διατηρείται ως άμυνα απέναντι στον προτεσταντικό ορθολογισμό από τη Δύση αλλά και χρησιμοποιείται ιδιοτελώς από φονταμενταλιστές, λαϊκιστές και καιροσκόπους.ΜΕ ΤΟΝ ΙΔΙΟ ΛΑΪΚΙΣΜΟ και ιδιοτέλεια που χρησιμοποιείται η εκτεταμένη διαφθορά, αποτέλεσμα της διάχυσης και λίπανσης με κανόνες ελεύθερης οικονομίας τής εξαιρετικά διεφθαρμένης νομενκλατούρας που διαμόρφωσαν οι δεκαετίες γραφειοκρατικής διακυβέρνησης. Ετσι το σύνθημα για «καθαρά χέρια» που έφερε στην κυβέρνηση το κόμμα «Νόμος και Τάξη» θυμίζει πολύ περισσότερο την αντίστοιχη εκστρατεία του Λαδά, επί δικής μας χούντας.
10/07/2006
Εγγραφή σε:
Αναρτήσεις (Atom)
