Μια παράπλευρη διένεξη

Από τη στιγμή που η προσοχή των ΗΠΑ επικεντρώθηκε στο Αφγανιστάν, προϋποθέτοντας τη μέγιστη συνεργασία εκ μέρους του Πακιστάν, οι πάντες προέβλεπαν ότι θα υπάρξει εκτόνωση της μόνιμης έντασης ανάμεσα στο Πακιστάν και την Ινδία για το θέμα του Κασμίρ, καθώς η Ουάσιγκτον θα πίεζε προκειμένου να μη διαταραχθούν τα δικά της πλέον συμφέροντα.Κάτω από αυτή την οπτική, ήταν περίεργο το γεγονός ότι τη στιγμή που ο αμερικανός υπουργός Εξωτερικών, Κόλιν Πάουελ, επισκεπτόταν το Πακιστάν και την Ινδία για να ζητήσει «να χαμηλώσουν οι τόνοι» , οι ινδικές δυνάμεις βομβάρδισαν με πυροβολικό μεθοριακά φυλάκια του Πακιστάν, κάτι που είχε να συμβεί πάνω από 10 μήνες.Τριπλό μήνυμαΕίναι προφανές ότι οι ινδικοί βομβαρδισμοί έστελναν μια προειδοποίηση. Με τον τρόπο αυτό, το Νέο Δελχί υπενθύμιζε αφενός στην Ουάσιγκτον τη δική του σημασία και αφετέρου ότι η Ινδία θα συνεχίσει το δικό της πόλεμο κατά της τρομοκρατίας. Κυρίως όμως ήθελε να τονίσει ότι δεν πρόκειται να αποδεχθεί τη μεσολάβηση των ΗΠΑ σε ένα θέμα που θεωρεί εσωτερικό της.«Θέλουν να δείξουν στις ΗΠΑ ότι δεν πρέπει να κάνουν παραλληλισμούς ανάμεσα στην Παλαιστίνη και το Κασμίρ και να πουν ότι μπορούν να λύσουν μόνοι τους τα προβλήματά τους», σχολιάζει ο ειδικός σε θέματα Αμύνης, Μασούντ Χουσαΐν.Σκοπός της επίσκεψης Πάουελ δεν ήταν μόνο η ρύθμιση των θεμάτων που αφορούν τις αμερικανικές επιχειρήσεις στο Αφγανιστάν. Ενας από τους βασικούς στόχους της ήταν να καθησυχάσει (ή να ανταμείψει) το Πακιστάν φροντίζοντας για την εκτόνωση της όποιας απειλής αισθάνεται εκ μέρους της Ινδίας και παράλληλά να πείσει την Ινδία ότι η σημασία που έχει αποκτήσει για τις ΗΠΑ η συνεργασία με το Πακιστάν δεν θα οδηγήσει σε παραγκωνισμό της.Ο ΠάουελΟι πρώτες ενδείξεις που πήρε το Νέο Δελχί κάθε άλλο παρά ικανοποιητικές ήταν. Ο αμερικανός υπουργός Εξωτερικών υιοθέτησε τη βασική θέση του Πακιστάν, σύμφωνα με την οποία το θέμα του Κασμίρ βρίσκεται στο επίκεντρο των σχέσεων ανάμεσα στην Ινδία και το Πακιστάν. Με τη θέση διαφωνεί η Ινδία.Παρ' όλ' αυτά, ο Κόλιν Πάουελ παρέμεινε στο ίδιο πνεύμα κατά την επίσκεψή του στο Νέο Δελχί, προσφέροντας τη «βοήθεια» των ΗΠΑ αν το επιθυμούν οι δύο.Την μεσολάβηση των ΗΠΑ ή του ΟΗΕ για το θέμα του Κασμίρ ζητεί το Ισλαμαμπάντ, ενώ η Ινδία επιμένει ότι δεν τίθεται θέμα συζήτησης για το Κασμίρ, καθώς αποτελεί αναπόσπαστο τμήμα της επικράτειάς της.Ακόμα χειρότερα για τις αμερικανικές προσπάθειες εξισορρόπησης, το Απελευθερωτικό Μέτωπο Τζαμού και Κασμίρ που ζητεί την αυτονομία του Κασμίρ, έστειλε συγχαρητήρια στον Πάουελ.Η Ινδία θεωρεί ότι στο Κασμίρ αντιμετωπίζει τρομοκρατία εισαγόμενη και υποστηριζόμενη από το Πακιστάν και θεωρεί ότι ο πόλεμος κατά της τρομοκρατίας που έχουν κηρύξει οι ΗΠΑ πρέπει να επεκταθεί και εκεί.Το αντίβαροΣτο σημείο αυτό βρίσκεται και το αντίβαρο που πρόσφερε ο Πάουελ στην Ινδία, εξισορροπώντας την υιοθέτηση των πακιστανικών θέσεων. Κατά την επίσκεψή του στο Νέο Δελχί υπέγραψε συμφωνία για τη συνεργασία ΗΠΑ - Ινδίας στην αντιμετώπιση της τρομοκρατίας.Τα όποια θετικά αποτελέσματα της επίσκεψης Πάουελ σε ό,τι αφορά την ένταση ανάμεσα στην Ινδία και το Πακιστάν δεν ήταν άμεσα ορατά. Ενώ ακόμα βρισκόταν στο Νέο Δελχί, οι δύο χώρες συγκέντρωναν στρατιωτικές δυνάμεις στα σύνορά τους.

Αγώνας δρόμου για μια θέση στη νέα τάξη πραγμάτων

Αυτό δεν μπορούσε να το φανταστεί κανείς. Το ΝΑΤΟ δημιουργήθηκε για να προστατεύει την Ευρώπη με τη βοήθεια των ΗΠΑ, όχι για να προστατεύει τις ΗΠΑ με τη βοήθεια της Ευρώπης.
Αεροσκάφη AWACS του ΝΑΤΟ ήδη πέταξαν πάνω από το αμερικανικό έδαφος, προκειμένου να το προστατεύσουν από νέες επιθέσεις, αποδεσμεύοντας αντίστοιχα αμερικανικά που χρησιμοποιούνται στις επιχειρήσεις κατά του Μπιν Λάντεν και των Ταλιμπάν. Οι ευρωπαϊκές χώρες του ΝΑΤΟ ενεργοποιούν το άρθρο 5 λόγω επίθεσης που δέχθηκαν οι ΗΠΑ και όχι κάποια ευρωπαϊκή χώρα. Και η επίθεση αυτή δεν είναι ένα πυρηνικό πλήγμα από την ΕΣΣΔ, δηλαδή δεν είναι το μοναδικό άμεσο πλήγμα κατά των ΗΠΑ το οποίο μπορούσε να φανταστεί κανείς στην περίοδο του Ψυχρού Πολέμου.Αυτή η πλήρης αλλαγή σκηνικού, σε συνδυασμό με την προσπάθεια συγκράτησης των αμερικανικών αντιδράσεων, εξηγεί τη σπουδή με την οποία οι Ευρωπαίοι σύμμαχοι των ΗΠΑ έσπευσαν να συνταχθούν με τον υπερατλαντικό τους σύμμαχο, πλειοδοτώντας, πολλοί απ' αυτούς, σε προσφορά διευκολύνσεων αλλά και στρατιωτικών δυνάμεων. Οι πάντες γνωρίζουν ότι η προσφορά δυνάμεων στις ΗΠΑ έχει κυρίως συμβολική σημασία. Ακόμη και η ηχηρή βρετανική συμμετοχή στην πρώτη μέρα των αμερικανικών βομβαρδισμών στο Αφγανιστάν ήταν συμβολική. Οι ΗΠΑ δεν είχαν στην πραγματικότητα ανάγκη ακόμη ένα υποβρύχιο για να εκτοξεύσει έναν ή δύο πυραύλους. Για τις ΗΠΑ, αυτό που κυρίως έχει σημασία είναι η πολιτική υποστήριξη, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι δεν χρειάζονται κάποιες διευκολύνσεις διοικητικής μέριμνας ή τη συμβολή ορισμένων εξειδικευμένων μικρών μονάδων.Η συμμετοχή της ΕυρώπηςΟι χώρες της Ευρώπης χρειάζονται τη δική τους συμμετοχή στον «πόλεμο κατά της τρομοκρατίας», πολύ περισσότερο απ' ό,τι την χρειάζονται οι ΗΠΑ. Πρέπει να διαφυλάξουν τον όποιο ρόλο τους στη διεθνή σκηνή και, αν είναι δυνατόν, να τον ενισχύσουν. Οι εξελίξεις που άρχισαν στις 11 Σεπτεμβρίου με την επίθεση κατά των ΗΠΑ ενισχύουν και επιταχύνουν την ήδη διαγραφόμενη τάση μεταφοράς του γεωστρατηγικού ενδιαφέροντος από την Ευρώπη -έστω και τη Μέση Ανατολή, που βρίσκεται στο κατώφλι της Ευρώπης- στην Ασία. Χώρες όπως η Κίνα, η Ινδία, το Πακιστάν, η Ινδονησία, η Μαλαισία, κάποιες πρώην σοβιετικές δημοκρατίες και, βεβαίως, η μεγαλύτερη ασιατική χώρα, η Ρωσία, αρχίζουν να αποκτούν σημαντικότερο ρόλο απ' ό,τι η Γερμανία, η Γαλλία, η Ιταλία, ακόμη και η Βρετανία.Μέχρι τώρα, η διαφαινόμενη πρόθεση των ΗΠΑ να απεμπλακούν από περιοχές ήσσονος γι' αυτές σημασίας, όπως τα Βαλκάνια, προκειμένου να μεταφέρουν πόρους στις κρισιμότερες περιοχές της Ασίας, προκαλούσε την έντονη αγωνία των Ευρωπαίων. Οι αντιδράσεις τους ανάγκασαν τη νέα κυβέρνηση των ΗΠΑ να προχωρήσει σε ολόκληρη εκστρατεία διαβεβαιώσεων ότι δεν πρόκειται κάτι τέτοιο να συμβεί αμέσως και, πάντως, όχι με μονομερείς αποφάσεις της Ουάσιγκτον.Το τοπίο άλλαξε άρδην μετά την 11η Σεπτεμβρίου. Προσαρμόζοντας τη στάση της στη διαμορφούμενη πραγματικότητα, αντιλαμβανόμενη ότι δεν εξυπηρετεί τα συμφέροντά της δίνοντας μάχες εκεί όπου είναι βέβαιο ότι θα ηττηθεί, η Ευρώπη επιλέγει πλέον να προβάλει τη χρησιμότητά της, προσφέροντας δικές της δυνάμεις για να αντικαταστήσουν τις αμερικανικές, οι οποίες ενδεχομένως θα αποχωρήσουν από τα Βαλκάνια για να συμμετάσχουν στο «νέο πόλεμο της Αμερικής».Ρωσία, η κερδισμένηΗ πρώτη χώρα που αντελήφθη την ευκαιρία ανάκτησης σοβαρού ρόλου στις διεθνείς εξελίξεις είναι Ρωσία. Η πορεία απ' ευθείας συνεννόησης ανάμεσα στη Μόσχα και την Ουάσιγκτον που άρχισε την άνοιξη, λίγο πριν από τη σύνοδο κορυφής της Ομάδας των 8 στη Γένοβα, επιταχύνθηκε θεαματικά. Μια χώρα που δεν έχει ιδιαίτερους λόγους να χαίρεται με την εξέλιξη αυτή, η οποία της αφαιρεί το ρόλο της γέφυρας με τη Ρωσία, δηλαδή ένα σημαντικό στήριγμα στην προσπάθειά της να αποκτήσει ευρύτερη πολιτική υπόσταση στις διεθνείς εξελίξεις, αντίστοιχη με την οικονομική της, είναι η Γερμανία. Ο ενθουσιασμός με τον οποίο προσπαθεί σήμερα να στηρίξει τις αμερικανικές επιχειρήσεις, η προσφορά ακόμη και στρατιωτικών δυνάμεων, δεν είναι τίποτα περισσότερο από προσπάθεια περιορισμού της ζημιάς. Αβέβαιο για το κατά πόσον μπορεί να αυξήσει το διεθνή ρόλο του, το Βερολίνο προσπαθεί τουλάχιστον να περιορίσει κατά το δυνατόν τις απώλειες.Παρόμοιες είναι και οι προσπάθειες της Γαλλίας, η οποία βλέπει να μειώνεται ακόμη περισσότερο η σημασία της στους γεωστρατηγικούς σχεδιασμούς. Αυτή η αγωνία βρίσκεται πίσω από τις ενθουσιώδεις προσφορές του Ζακ Σιράκ για μελλοντική συμμετοχή δυνάμεων ή για το γεγονός ότι στο Αφγανιστάν βρίσκονται ήδη κάποιοι άνδρες των γαλλικών υπηρεσιών πληροφοριών (έστω και αν οι δηλώσεις αυτές αύξησαν τις πιθανότητες κακομεταχείρισης Γάλλων δημοσιογράφων, όπως αυτός που λιθοβολήθηκε στην Καμπούλ). Το Παρίσι έσπευσε μάλιστα να προχωρήσει ένα βήμα περισσότερο. Με βάση την αρχή «ουδέν κακόν αμιγές καλού», αποπειράται να εκμεταλλευθεί μια δύσκολη για το ίδιο κατάσταση, προκειμένου να πετύχει κάτι το θετικό, δηλαδή να προωθήσει και να επιταχύνει τη δημιουργία της ευρωπαϊκής αμυντικής οντότητας, με μεγαλύτερη ίσως ανεξαρτησία απ' ό,τι μέχρι τώρα γινόταν αποδεκτή, προβάλλοντας ως επιχείρημα το ώς τώρα απευκταίο, δηλαδή την ανάγκη αποδέσμευσης αμερικανικών δυνάμεων από την Ευρώπη.Βρετανικός ενθουσιασμόςΑκόμη και η Βρετανία, η οποία έχει τους λιγότερους λόγους να ανησυχεί λόγω των ειδικών σχέσεών της με τις ΗΠΑ, κινείται με υπέρμετρο ενθουσιασμό, ο οποίος κρύβει την αγωνία της ότι ο ρόλος του Ευρωπαίου αντιπροσώπου της Ουάσιγκτον θα είναι λιγότερο σημαντικός στο μέλλον.Στην ίδια λογική, η Τουρκία δεν αρκείται στο δεδομένο πλεονέκτημα που της εξασφαλίζει άλλη μια φορά η γεωγραφική θέση της και η πολιτισμική σχέση τόσο με το μουσουλμανικό κόσμο γενικά όσο και με τις τουρκογενείς χώρες της Κεντρικής Ασίας. Συνειδητοποιώντας ότι πρέπει να επιδείξει πρόσθετες ικανότητες, οι οποίες μπορούν να της εξασφαλίσουν σημαντικότερη θέση στο νέο αναδασμό ρόλων, προσφέρει ειδικές δυνάμεις και τεχνογνωσία αντιμετώπισης ανταρτοπολέμου.Η εικόνα θυμίζει το άνοιγμα της Οκλαχόμα στις ΗΠΑ, όταν οι «μπούμερς», τρέχοντας με άλογα, με κάρα ή και με τα πόδια, ξεκινούσαν με τον ήχο του κανονιού για να προλάβουν να κατοχυρώσουν για λογαριασμό τους τα καλύτερα κομμάτια από τις αχανείς εκτάσεις. Οπως και τότε, οι καθυστερημένοι και οι λιγότερο δραστήριοι παίρνουν τα αποφάγια.

Μισός αιώνας γεμάτος αίμα

Στα χρόνια μετά το Β' Παγκόσμιο Πόλεμο, οι διαφορές μεταξύ ΗΠΑ και Ευρώπης ως προς τον τρόπο αντιμετώπισης κρίσεων και απειλών γίνονται όλο και περισσότερο εμφανείς:* Οι ΗΠΑ χαρακτηρίζονται από μια μανιχαϊστική διάθεση απόλυτης διάκρισης ανάμεσα στο καλό και το κακό, με τον εαυτό τους, βεβαίως, πάντα στη θέση του απόλυτου καλού. * Αντιθέτως, η Ευρώπη διακρίνει αποχρώσεις τις οποίες λαμβάνει υπόψη στις επιλογές της.Αυτή η βασική διαφορά επηρεάζει και τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζουν τις κρίσεις. * Στις ΗΠΑ η χρήση -ή η απειλή για χρήση- βίας για την επιβολή του «σωστού» ή του «καλού» έρχεται πολύ γρήγορα. * Αντιθέτως, στην Ευρώπη γίνονται συνεχείς προσπάθειες διαπραγμάτευσης, εξισορρόπησης, οικονομικής και πολιτικής πίεσης.Σημαντικό ρόλο στη διαμόρφωση των δύο αυτών διαφορετικών προσεγγίσεων έχει παίξει η γεωγραφία και η ιστορία. Το γεγονός δηλαδή ότι, σε αντίθεση με την ευρωπαϊκή, η αμερικανική κοινωνία δεν έχει γνωρίσει την καταστροφή του πολέμου στο έδαφός της και αισθάνεται άτρωτη της επιτρέπει την πολυτέλεια της πάνοπλης αλαζονείας.Χιλιάδες νεκροίΤο ιστορικό των στρατιωτικών επεμβάσεων των ΗΠΑ στα διάφορα σημεία του πλανήτη μετά το Β' Παγκόσμιο Πόλεμο, δείχνει τη συνεχή προσπάθειά τους να περιορίσουν στο ελάχιστο τις επιπτώσεις των συγκρούσεων για τους ίδιους τους Αμερικανούς, ακόμα και αυτούς που συμμετέχουν άμεσα στον πόλεμο.**Στο Β' Παγκόσμιο Πόλεμο οι ΗΠΑ είχαν 114.000 νεκρούς. Η χρήση της πυρηνικής βόμβας στη Χιροσίμα και το Ναγκασάκι, πέραν όλων των άλλων, ήταν μια προσπάθεια να σταματήσει η αιμορραγία των ΗΠΑ.**Στην Κορέα (1950-1953), με νωπή ακόμη την πολεμική ψυχολογία, οι Αμερικανοί μπορούσαν να ανεχθούν την ύπαρξη 33.000 «δικών τους» νεκρών στον πόλεμο.**Λίγο αργότερα, όμως, οι 55.000 νεκροί στον πόλεμο του Βιετνάμ (1961-1975) δεν μπορούσαν να γίνουν δεκτοί από την αμερικανική κοινωνία, που επαναστάτησε σε τέτοιο βαθμό, ώστε από εκεί και πέρα οι μοναδικές στρατιωτικές επεμβάσεις των ΗΠΑ ήταν σχετικά μικρής έκτασης και σε συνθήκες που ελαχιστοποιούνταν οι πιθανότητες σημαντικών απωλειών.**Επεμβάσεις όπως αυτή στη Δομινικανή Δημοκρατία (Απρίλιος-Σεπτέμβριος 1965), η αποτυχημένη προσπάθεια απελευθέρωσης των αμερικανών ομήρων στην Τεχεράνη τον Απρίλιο του 1980, ο βομβαρδισμός συριακών θέσεων στο Λίβανο το 1983, η επέμβαση στη Γρανάδα το 1983, ο βομβαρδισμός στη Λιβύη το 1986 και η επέμβαση στον Παναμά το 1989 παρουσίαζαν εκ φύσεως (ή λόγω σχεδιασμού) εξαιρετικά μικρές πιθανότητες σοβαρών αμερικανικών απωλειών.Νέα τεχνολογίαΣτο διάστημα αυτό, όμως, προχωρούσε η πλήρης αναμόρφωση του αμερικανικού πολεμικού μηχανισμού, με την πλήρη «επαγγελματικοποίηση» των αμερικανικών ενόπλων δυνάμεων και την ανάπτυξη τεχνολογίας και αμυντικών (ή επιθετικών) δογμάτων που επιτρέπουν την προβολή συντριπτικής ισχύος με ταυτόχρονη ελαχιστοποίηση των κινδύνων για το προσωπικό.**Η πρώτη δοκιμασία των νέων αμερικανικών ενόπλων δυνάμεων, τόσο στο πεδίο της μάχης όσο και μέσα στην αμερικανική κοινωνία, ήρθε το 1991 με τον Πόλεμο του Κόλπου. Η συντριπτική στρατιωτική επιτυχία (αν και πολιτική αποτυχία) είχε εντυπωσιακά ελάχιστο κόστος σε ανθρώπινες ζωές για την αμερικανική κοινωνία, που έβλεπε πλέον ότι οι ανθρώπινες απώλειες μπορούν να «εξαγορασθούν» με χρήματα που δαπανώνται στην ανάπτυξη στρατιωτικής τεχνολογίας.**Η εντύπωση αυτή ενισχύθηκε, έστω και με αρνητικό τρόπο, από την ταπεινωτική αποτυχία των ΗΠΑ σ' έναν πόλεμο χαμηλής έντασης, που δεν επέτρεπε πλήρη εκμετάλλευση του τεχνολογικού πλεονεκτήματος, στη Σομαλία, Οκτώβριο του 1993.* Εκτοτε όλες οι επεμβάσεις των ΗΠΑ ήταν αποκλειστικά «τεχνολογικές», με πρώτο τον βομβαρδισμό στο Σουδάν και το Αφγανιστάν τον Αύγουστο του 1998 με στόχο την οργάνωση του Μπιν Λάντεν, μετά τις επιθέσεις στις αμερικανικές πρεσβείες στην Κένυα και την Τανζανία.Στη Γιουγκοσλαβία**Το 1999, στο Κοσσυφοπέδιο, η στάση αυτή των ΗΠΑ έδειξε να φθάνει στο απόγειό της, καθώς έγινε πλέον εμφανής η απόφασή τους όχι μόνο να βασίζονται αποκλειστικά στην τεχνολογική στρατιωτική υπεροχή τους αλλά και να «χρησιμοποιούν» στις επικίνδυνες επιχειρήσεις εδάφους έμψυχο υλικό «φίλων και συμμάχων» στο οποίο παρέχουν τεχνική υποστήριξη.**Η αλλαγή πορείας ήρθε βίαια, με την επίθεση της 11ης Σεπτεμβρίου στο ίδιο το έδαφος των ΗΠΑ. Αυτή έφερε τη συνειδητοποίηση ότι μόνη η εξάρτηση από τη δαπανηρή υψηλή τεχνολογία δεν αρκεί για να προστατεύσει αμερικανικές ζωές.* Οι ορατές επιχειρήσεις στο Αφγανιστάν μπορεί επί του παρόντος να διεξάγονται από αέρος και με όπλα μακρού πλήγματος, όμως συνοδεύονται ήδη σε κάποιο βαθμό από ειδικές επιχειρήσεις στο έδαφος εν μέσω της συνειδητοποίησης ότι πόλεμος χωρίς απώλειες δεν γίνεται.Η διαδικασία προς την αλλαγή τρόπου σκέψης στις ΗΠΑ έχει ήδη ξεκινήσει. Οποιες και αν είναι οι βραχυπρόθεσμες εμμονές, μεσοπρόθεσμα θα εξελιχθεί σε αλλαγή της συνολικής στάσης της υπερδύναμης, που μάλλον θα προσεγγίσει κάπως την ευρωπαϊκή.

Κι όμως, οι ΗΠΑ σκέφτονται

Ο τίτλος του CNN «Πόλεμος κατά της Αμερικής» και αργότερα «Ο Νέος Πόλεμος της Αμερικής» προκάλεσε εντύπωση. Κάποιοι διέκριναν στην ταχύτητα με την οποία εμφανίστηκε ο τίτλος αυτός, λίγες μόνο ώρες μετά την επίθεση στη Νέα Υόρκη και την Ουάσιγκτον, μια σπουδή που κινεί υποψίες για σκόπιμη εκμετάλλευση του φρικτού πλήγματος.
Οι υποψίες δεν είναι αβάσιμες, αν στηρίζονται αποκλειστικά στις εμπειρίες τού σχετικά πρόσφατου παρελθόντος. Αν όμως αναφέρονται στην ικανότητα της αμερικανικής ηγεσίας και κοινωνίας -και της ηγεσίας και κοινωνίας γενικότερα- να αλλάζει, να προσαρμόζεται στις εξελίξεις του περιβάλλοντος, αντιμετωπίζοντας τις ΗΠΑ σαν τους σκύλους του Παβλόφ, προϋποθέτουν μια ευθύγραμμη ως στατική εξέλιξη στην πέραν του Ατλαντικού συλλογική σκέψη, παρόμοια με τη στατική έξωθεν αντιμετώπισή της· στην καλύτερη περίπτωση με βάση τη λογική της γαλλικής ρήσης: «Plus que ca change, plus c'est la meme chose» (Οσο περισσότερο αλλάζει, τόσο παραμένει ίδιο).Αλλάζει η έννοια «πόλεμος»Είναι προφανές ότι τα πάντα γύρω μας αλλάζουν εξελισσόμενα, όπως αλλάζει και η έννοια «πόλεμος» που χρησιμοποιήθηκε στους τίτλους. Βασικό ερώτημα που θα πρέπει να απαντηθεί είναι, τι ήταν η επίθεση της 11ης Σεπτεμβρίου: τρομοκρατική ενέργεια, πόλεμος ή κάτι άλλο; Και αν είναι πόλεμος, είναι «νόμιμος» ή «παράνομος»; Τα κριτήρια είναι ποιοτικά, ποσοτικά, αλλά και κοινωνικά, πολιτισμικά και ιστορικά, δηλαδή στο σύνολό τους πολιτικά.Η ποσοτική διαφορά από τα ώς σήμερα γνωστά τρομοκρατικά πλήγματα είναι συντριπτική. Η ποιοτική διαφορά είναι επίσης εμφανής, στον τρόπο οργάνωσης της επιχείρησης όσο και στην ασυνήθιστη έλλειψη ανάληψης ευθύνης και διατύπωσης αιτημάτων-απαιτήσεων. (Κάτι που βέβαια θα μπορούσε να οφείλεται σε ανάγκη αυτοπροστασίας ή περαιτέρω σύγχυσης).Οπως επισημαίνει ο Νίκος Κοτζιάς, προλογίζοντας την ελληνική έκδοση του βιβλίου «Η Ιστορία του Πολέμου» του Τζον Κίγκαν, «είναι άλλο να υποστηρίζει κανείς, όπως ο Κίγκαν, ότι στους πολέμους και στον τρόπο διεξαγωγής τους εκφράζεται η διαφορετική πολιτισμική ταυτότητα των εμπολέμων, ότι υπάρχουν πολιτισμοί που αποφεύγουν συστηματικά τους πολέμους και άλλο να διατείνεται, όπως ο Σάμιουελ Χάντινγκτον, ότι αυτή καθ' εαυτή η παρουσία διαφορετικών πολιτισμών οδηγεί αναγκαστικά σε πολεμικές συγκρούσεις, οι οποίες καθορίζονται αποκλειστικά από τις πολιτισμικές διαφοροποιητικές - διαχωριστικές γραμμές».Μέσα στην ιστορική εξέλιξη του ίδιου πολιτισμού, η έννοια του πολέμου -και δη του «νόμιμου»- αλλάζει. Κανείς δεν θεωρεί πλέον ως μοναδικό «νόμιμο» ή «έντιμο» πόλεμο τον πόλεμο παρατάξεων, όπου πυκνά, συγκροτημένα και στατικά στρατιωτικά τμήματα περιμένουν ακάλυπτα να σφάξουν ή να σφαγούν. Κατά τη διάρκεια της ελληνικής επανάστασης του 1821, π.χ. πολλοί ξένοι φιλέλληνες άλλαξαν στάση όταν είδαν τον τρόπο με τον οποίο οι Ελληνες πολεμούσαν τους Τούρκους και συνάντησαν την άρνησή τους να πολεμήσουν με «λογικό τρόπο», δηλαδή παρατεταγμένοι σε σταθερούς σχηματισμούς έναντι των αντιπάλων τους. Αδυνατώντας να ξεπεράσουν τις παγιωμένες απόψεις τους περί ηθικής (όχι του ίδιου του πολέμου-σφαγής, αλλά του τρόπου του αλληλοσφάζεσθαι) δεν μπορούσαν να αντιληφθούν όχι μόνο τις πολιτισμικές διαφορές ανάμεσα στην Ελλάδα και την Πρωσία του 18ου αιώνα, ούτε τις τεχνικές του ανταρτοπολέμου που επιβάλλει η ασυμμετρία ισχύος, ακόμα και το ανάγλυφο κάθε περιοχής.Με την ίδια λογική, ο σημερινός δυτικός πολιτισμός δυσκολεύεται να αντιληφθεί ως «πόλεμο» μια μαζική επίθεση αυτοκτονίας εναντίον αμάχων, έστω και αν ο ίδιος ο δυτικός πολιτισμός είναι αυτός που κατ' εξοχήν μετέτρεψε τους αμάχους σε πολεμικούς στόχους, κυρίως κατά το Β' Παγκόσμιο Πόλεμο, ολοκληρώνοντας (ή εκβιομηχανίζοντας) μια διαδικασία που είχε ξεκινήσει αιώνες νωρίτερα στην Ευρώπη, με τη μετατροπή των μισθοφορικών ή υποτελικών στρατών σε «λαϊκούς».Δυσκολεύεται ακόμη να διακρίνει την όποια συνάφεια ανάμεσα στη μετατροπή πολιτικών αεροσκαφών σε επανδρωμένα βλήματα «Κρουζ», που πλήττουν πολιτικούς στόχους, και τη χρήση κλασικών βλημάτων «Κρουζ» που επίσης πλήττουν και πολιτικούς στόχους.Η διάσταση, όμως, που απαιτεί ακόμη μεγαλύτερο διανοητικό άλμα από το δυτικό πολιτισμό, σχετίζεται με το ποιος διεξάγει τον πόλεμο. Διότι, σύμφωνα με το κυρίαρχο κατά τους τελευταίους αιώνες ευρωπαϊκό πολιτισμικό πρότυπο, ο πόλεμος διεξάγεται από κυρίαρχα κράτη εναντίον άλλων κυρίαρχων κρατών, ξεφεύγοντας από τον κανόνα αυτόν μόνο σε περιπτώσεις εμφύλιων ή εθνικιστικών συγκρούσεων που όμως περιορίζονται στο πλαίσιο κυρίαρχων κρατών. Για να διευκολυνθεί το άλμα αυτό πρέπει να γίνει αντιληπτό ότι το δυτικό αυτονόητο δεν είναι απαραιτήτως αυτονόητο για άλλους πολιτισμούς, όσο και αν αυτοί, κατά την αποικιακή και μεταποικιακή φάση, έχουν αναγκαστεί να υποταγούν επιφανειακά στο δυτικό πολιτισμικό ιμπεριαλισμό, υιοθετώντας ή ανεχόμενοι τη δημιουργία δυτικής εμπνεύσεως κρατών που έρχονται σε αντίθεση με τη δική τους αίσθηση περί εθνότητος.Ποιος διεξάγει τον πόλεμο;Αν λοιπόν ξεφύγει κανείς από τους ιστορικά ρευστούς αυτούς περιορισμούς, μπορεί εύκολα να αναγνωρίσει στην επίθεση της 11ης Σεπτεμβρίου μια πολεμική πράξη, αν και όχι την κήρυξη ενός πολέμου. Διότι η κήρυξη είχε προηγηθεί κατά πολύ, έστω και αν οι πολιτισμικοί περιορισμοί δυσχέραιναν την αναγνώρισή της από την εθισμένη σε διαφορετικό τυπικό Δύση.Ετσι ο τίτλος «η Αμερική σε Πόλεμο» είναι απολύτως σωστός, άσχετα με το αν αυτό είναι αποτέλεσμα τύχης, οξυδέρκειας ή σκοπιμότητας. Αυτό που σίγουρα δεν είναι τυχαίο, είναι ο τρόπος με τον οποίο η Ουάσιγκτον αντιδρά στον πόλεμο που πλέον αναγνωρίζει. Είναι ήδη προφανές ότι η αντίδρασή της αυτή δεν αναλώνεται, όπως στο παρελθόν, σε πυροτεχνικές επιδείξεις για τις κάμερες της τηλεόρασης, ούτε στερείται πλήρως -όπως στο παρελθόν- ενδιαφέροντος, έστω και υποκριτικού, για τις αιτίες που οξύνουν τη γενική δυσφορία έναντι των ΗΠΑ. Το πλήγμα στην αίσθηση της ασυλίας που απολάμβαναν ως τώρα οι ΗΠΑ στο έδαφός τους έχει βέβαια παίξει το ρόλο του, όπως και η διελκυστίνδα ανάμεσα σε σκληροπυρηνικούς και ρεαλιστές στους κόλπους της αμερικανικής κυβέρνησης, ίσως και η αμηχανία που εκφράζει γλαφυρά το τηλεοπτικό πρόσωπο του προέδρου Μπους.Ωστόσο, το σημαντικότερο ρόλο παίζει η προβληματική που έχει προηγηθεί στα ανώτατα κλιμάκια των ΗΠΑ σχετικά με τις νέες μορφές απειλής για τις ΗΠΑ και την παγκόσμια επικυριαρχία τους. Βοηθούμενοι και από τον πολυπολιτισμικό χαρακτήρα της ίδιας της αμερικανικής κοινωνίας -έστω και υπό την κυριαρχία του αγγλοσαξωνικού τμήματος του δυτικού πολιτισμού- πολλοί είχαν προβλέψει μια κατάσταση παρόμοια με τη σημερινή, φροντίζοντας να επεξεργαστούν, έστω και θεωρητικά, τρόπους υπεράσπισης των δικών τους συμφερόντων.Είναι μια διαδικασία που δεν είχε προχωρήσει στον ίδιο βαθμό στην εδώ πλευρά του Ατλαντικού, που για άλλη μια φορά σύρεται, παρά τις αμήχανες ενστάσεις, από τον υπερπόντιο «σύμμαχο» που δείχνει όχι μόνο πιο ισχυρός, αλλά και περισσότερο προετοιμασμένος.

Αλλάζει ο «χάρτης» παραγωγής, αγωνία ΗΠΑ για τον έλεγχο μεταφοράς

Το 2020 ο πληθυσμός της Γης θα έχει φθάσει τα 7,4 δισεκατομμύρια, έναντι 6 που είναι σήμερα. Μέχρι τότε, η ζήτηση ενέργειας από πετρέλαιο και φυσικό αέριο θα αυξάνει κατά 2,2% ετησίως και από 189 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα που είναι σήμερα θα φθάσει τα 280 εκατομμύρια βαρέλια.Για τις αναπτυγμένες βιομηχανικά χώρες, όπως οι ΗΠΑ, οι ευρωπαϊκές χώρες και η Ιαπωνία, η οικονομία και η κοινωνία θα παραμένουν απολύτως εξαρτημένες από τα ορυκτά καύσιμα, καθώς οι εναλλακτικές ενεργειακές πηγές δεν θα έχουν ακόμη επαρκώς αναπτυχθεί, ενώ ουσιαστικά μόνο η Γαλλία παράγει σχεδόν το σύνολο της ηλεκτρικής ενέργειάς της από πυρηνικούς σταθμούς.Είναι λοιπόν δεδομένο ότι ο έλεγχος των γραμμών παραγωγής και μεταφοράς του πετρελαίου είναι κορυφαία φροντίδα του αναπτυγμένου κόσμου. Ο έλεγχος αυτός έχει ακόμα μεγαλύτερη σημασία για τις ΗΠΑ λόγω του ηγεμονικού τους ρόλου που επιθυμούν να διατηρήσουν, καθώς ο έλεγχος της ενέργειας έχει εκτός από οικονομικές και ευρύτερες γεωστρατηγικές επιπτώσεις.Μέχρι πριν από λίγα χρόνια, η προσπάθεια ελέγχου των γραμμών παραγωγής και μεταφοράς πετρελαίου αφορούσε κυρίως την περιοχή της Μέσης Ανατολής και του Περσικού Κόλπου. Σήμερα τα πράγματα είναι διαφορετικά, με την περιοχή αυτή να αποτελεί απλώς τμήμα του νέου περιβάλλοντος.Αν εξαιρεθεί η ιδιαίτερου αμερικανικού ενδιαφέροντος περιοχή της Αλάσκας, σήμερα παρατηρείται μια διογκούμενη τάση εκμετάλλευσης υποθαλάσσιων κοιτασμάτων πετρελαίου. Αυτό μεταφράζεται σε αύξηση των ερευνών για πετρέλαιο και των εγκαταστάσεων γεώτρησης και άντλησης πετρελαίου σε ήδη γνωστές πετρελαιοφόρες περιοχές, όπως ο κόλπος του Μεξικού και ο κόλπος της Γουινέας.Ομως, οι μεγάλες προκλήσεις βρίσκονται αλλού: Ηδη, η Δυτική Αφρική εκτιμάται ότι είναι η δεύτερη μετά τη Μέση Ανατολή περιοχή από άποψη αποθεμάτων πετρελαίου. Οι πλέον υποσχόμενες περιοχές βρίσκονται στη θάλασσα ανοιχτά της Ανγκόλας και της Νιγηρίας, εκεί όπου ο βυθός βρίσκεται σε βάθος 1.000 μέτρων.Ομως, επί του παρόντος, η προσοχή εστιάζεται κυρίως στη μεγαλύτερη κλειστή θάλασσα του κόσμου, την Κασπία, και περισσότερο στα κοιτάσματα του Κασαγκάν στο Καζακστάν και του Σαχ Ντενίζ στο Αζερμπαϊτζάν. Στις δύο αυτές χώρες εστιάστηκαν από το 1991 οι έρευνες για πετρέλαιο μετά τη διάλυση της ΕΣΣΔ, αφήνοντας σε δεύτερη μοίρα τις άλλες παράκτιες χώρες, όπως το Ιράν και την Τουρκμενία.Σε ό,τι αφορά τα πετρέλαια της Κασπίας, το γεωπολιτικό παιχνίδι δεν περιορίζεται στον προσδιορισμό και τον έλεγχο των γραμμών μεταφοράς πετρελαίου, αν και αυτό το θέμα είναι εξαιρετικά σημαντικό. Το πρώτο στρατιωτικό επεισόδιο στην Κασπία, πριν από ένα μήνα, με την παρενόχληση, από το ιρανικό πολεμικό ναυτικό και την αεροπορία, πλοίων μισθωμένων από την εταιρεία ΒΡ που έκαναν πετρελαϊκές έρευνες για λογαριασμό του Αζερμπαϊτζάν έδειξε ότι παραμένει μια σημαντική εκκρεμότητα: η οριοθέτηση των δικαιωμάτων των παράκτιων χωρών στα κοιτάσματα της Κασπίας.Με την κίνηση του περασμένου μήνα, το Ιράν αρχίζει ουσιαστικά μια διαδικασία διεκδίκησης των δικαιωμάτων του στην Κασπία. Και η Ρωσία σπεύδει να παρέμβει, τόσο μέσω της Κοινοπολιτείας Ανεξάρτητων Κρατών όσο και απευθείας στην Τεχεράνη.Ο χρόνος δεν είναι τυχαίος. Εχει σχέση με τις εξελίξεις που ωριμάζουν θέτοντας σε αμφισβήτηση το ρόλο της Ρωσίας στην περιοχή. Το 2002 πρόκειται να ξεκινήσει η κατασκευή του πετρελαιαγωγού Μπακού-Τζεϊχάν, ο οποίος προβλέπεται να ολοκληρωθεί το 2004. Τον αγωγό αυτό υποστηρίζουν οι ΗΠΑ ακριβώς επειδή παρακάμπτει τη Ρωσία, έστω και αν θεωρείται εξαιρετικά ακριβός. Στο σημείο αυτό σημαντικό ρόλο παίζει η τιμή του πετρελαίου. Ειδικοί εκτιμούν ότι ο αγωγός είναι βιώσιμος αν η τιμή του πετρελαίου δεν πέσει κάτω από τα 25 δολάρια το βαρέλι. Με την έννοια αυτή, οι προσπάθειες του ΟΠΕΚ να διατηρήσει την τιμή στο επίπεδο αυτό ενισχύουν τις αμερικανικές θέσεις, έστω και αν δημιουργούν άλλα προβλήματα στην αμερικανική οικονομία.Αμυνόμενη η Ρωσία προβάλλει προσκόμματα στη λειτουργία του άλλου αγωγού, που ξεκινά από τις πετρελαιοπηγές του Τενγκίζ στο Καζακστάν και καταλήγει στο ρωσικό λιμάνι του Νοβοροσίσκ, στη Μαύρη Θάλασσα. Ηδη, η αμερικανική εταιρεία «Σέβρον» ανακοίνωσε την αναβολή των εγκαινίων του πετρελαιαγωγού, τα οποία επρόκειτο να γίνουν στις 6 Αυγούστου, για «τεχνικούς λόγους». Οι πραγματικοί λόγοι, όμως, εντοπίζονται στις καθυστερήσεις που προκαλεί η Μόσχα, προκειμένου να πιέσει το Καζακστάν να δεσμευτεί ότι δεν πρόκειται να χρησιμοποιήσει τον αγωγό Μπακού-Τζεϊχάν.Οι τελευταίες εξελίξεις με τις ιρανικές διεκδικήσεις φέρνουν τη Ρωσία σε πιο πλεονεκτική θέση και έναντι του Αζερμπαϊτζάν, επιτρέποντάς της να παίξει ακόμη σημαντικότερο ρόλο στις ισορροπίες της Κασπίας. Στο Αζερμπαϊτζάν, η κυβέρνηση του Μπακού αντιλαμβάνεται ότι στη διένεξη με την Τεχεράνη έχει απόλυτη ανάγκη την υποστήριξη της Μόσχας. Ομως, η Ρωσία έχει στενές σχέσεις συνεργασίας με το Ιράν. Ετσι, ο πρόεδρος του Αζερμπαϊτζάν, Χαϊντάρ Αλίεφ, γνωρίζει ότι αν θέλει να υπολογίζει στην υποστήριξη της Μόσχας, θα πρέπει να δεχθεί να προχωρήσει σε κάποιες υποχωρήσεις απέναντί της.Στο πλευρό του Αζερμπαϊτζάν σπεύδει η Τουρκία, τόσο στο πλαίσιο της γενικότερης στάσης της υπέρ των λαών που θεωρεί συγγενείς της και της προσπάθειάς της να ανταποκριθεί στο όραμα της περιφερειακής υπερδύναμης, όσο και προκειμένου να προωθήσει τα συνδεδεμένα με τις ΗΠΑ συμφέροντά της στον τομέα αυτό, έχοντας φυσικά την αμερικανική υποστήριξη.Τη ρωσική υποστήριξη χρειάζεται επίσης το Ιράν, μη έχοντας ουσιαστικά πού αλλού να στραφεί, εφόσον η εσωτερική του κατάσταση δεν του επιτρέπει ακόμα τη συνεργασία με τις ΗΠΑ. Η κατάσταση αυτή πιέζει όμως τόσο την Τεχεράνη όσο και την Ουάσιγκτον να προχωρήσουν σε βελτίωση των σχέσεών τους. Το ενδεχόμενο αυτό φαίνεται όλο και λιγότερο απίθανο, δεδομένης της επιθυμίας των ΗΠΑ να ενισχύσουν τις θέσεις τους γύρω από τις πετρελαιοφόρες περιοχές της πρώην σοβιετικής Κεντρικής Ασίας.

Τιμονιέρης Νο3

«Μελετήστε προσεκτικά την ομιλία. Ενοποιήστε σκέψεις και δράση». Επί πολλές μέρες η «Λαϊκή Ημερησία» του Πεκίνου υποδεχόταν τους αναγνώστες της με αυτή την προτροπή. Ολες αυτές τις ημέρες ήταν γεμάτη με εκφράσεις υποστήριξης προς τα όσα είπε ο πρόεδρος Τζιάνγκ Ζεμίν κατά την 80ή επέτειο από την ίδρυση του Κομμουνιστικού Κόμματος της Κίνας, την 1η Ιουλίου.Οπως επισημαίνουν πολλοί αναλυτές, τέτοιες εκστρατείες διαβεβαίωσης ότι όλα πάνε καλά εμφανίζονται συνήθως... όταν κάτι δεν πάει καλά. Και όμως, εκ πρώτης όψεως όλα δείχνουν ότι η Κίνα περνά μια καλή περίοδο, έχοντας ουσιαστικά εξασφαλίσει την είσοδό της στον Διεθνή Οργανισμό Εμπορίου από το 2002, παίρνοντας το χρίσμα για τους Ολυμπιακούς Αγώνες του 2008, βλέποντας το ΑΕΠ της να αυξάνεται με ρυθμό πάνω από 7% ετησίως, βελτιώνοντας θεαματικά τις σχέσεις της με τις ΗΠΑ μετά την πρόσφατη επίσκεψη του αμερικανού υπουργού Εξωτερικών Πάουελ στο Πεκίνο... Ακόμα και στην Ταϊβάν, πολλοί είναι εκείνοι που ζητούν περισσότερες συναλλαγές με την ηπειρωτική Κίνα.Η αποχώρησηΤα πράγματα όμως δεν είναι τόσο ειδυλλιακά στο εσωτερικό, όχι με την έννοια κάποιου άμεσου προβλήματος, αλλά κυρίως σε ό,τι αφορά το μέλλον, όπως σαφώς οριοθετείται από το 16ο συνέδριο του κόμματος που θα γίνει στο τέλος του 2002 και την ετήσια σύνοδο του Κοινοβουλίου που θα ακολουθήσει στις αρχές του 2003.Ολα αυτά φαίνονται σχετικά μακρινά, όμως βρίσκονται πολύ κοντά αν λάβει κανείς υπόψη του τις κρίσιμες αλλαγές που συνεπάγονται, τόσο σε επίπεδο προσώπων όσο και σε επίπεδο πολιτικής.Ο πρόεδρος Τζιάνγκ Ζεμίν είναι έτοιμος να παραδώσει τα ηνία ως γενικός γραμματέας του κόμματος και, σύμφωνα με το σύνταγμα, είναι υποχρεωμένος να εγκαταλείψει την προεδρία το 2003. Θέλει όμως να παραμείνει στην ιστορία ως ισότιμος των Μάο Τσε Τουνγκ και Ντενγκ Χσιαοπίνγκ, ως ένας από τους μεγαλύτερους ανανεωτές του κομμουνισμού.Οι κατευθύνσεις που έδωσε με την ομιλία του της 1η Ιουλίου είναι σαφώς ριζοσπαστικές, τόσο ώστε να είναι απαραίτητη η γιγάντια εκστρατεία προπαγάνδας του τελευταίου μήνα για να «περάσουν».Ανοιγμα του ΚΚΚΟύτε λίγο ούτε πολύ, ο Τζιάνγκ προχώρησε ακόμα περισσότερο το οξύμωρο της «σοσιαλιστικής οικονομίας της αγοράς», μεταφέροντάς το στον καθαρά πολιτικό τομέα. Πρότεινε δηλαδή να γίνονται δεκτοί οι ιδιοκτήτες ιδιωτικών επιχειρήσεων ως μέλη του κόμματος.Οπως λέει ο ίδιος σε συνέντευξη που παραχώρησε στην ιταλική εφημερίδα «Ρεπούμπλικα», «αυτό που πρέπει να κάνουμε είναι να συνδυάσουμε τις βασικές αρχές του μαρξισμού με τις πραγματικές συνθήκες στην Κίνα. Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι οι Μαρξ και Ενγκελς έζησαν πριν από 150 χρόνια. Το Κομμουνιστικό Μανιφέστο δημοσιεύθηκε πριν από 153 χρόνια. Είναι αδύνατον να εφαρμόσουμε στη σημερινή πραγματικότητα κάθε λέξη ή φράση που γράφτηκε τότε. Ενα πράγμα για το οποίο οι Μαρξ και Ενγκελς αξίζουν για πάντα τα χειροκροτήματά μας είναι ότι.... άλλαζαν πάντα την οπτική τους γωνία και τη σκέψη τους με την εξέλιξη των ιστορικών συνθηκών».Ενα άλλο θέμα στο οποίο δέχεται επικρίσεις είναι η πολιτική του για την ένταξη της Κίνας στο Διεθνή Οργανισμό Εμπορίου, κάτι που αναμένεται να επικυρωθεί κατά τη σύνοδο του ΔΟΕ που θα γίνει το Νοέμβριο στο Κατάρ. Ηδη η προεργασία έχει ολοκληρωθεί και απομένει η ρύθμιση ελάχιστων τεχνικών λεπτομερειών, όπως αυτή της αντιμετώπισης μιας αμερικανικής ασφαλιστικής εταιρείας που ήδη λειτουργεί στην Κίνα.Οι αντιδράσεις στην πολιτική του Τζιάνγκ βρήκαν έκφραση μέσα από το Ιντερνετ, το οποίο εκτός από εργαλείο των αντιφρονούντων, έγινε ξαφνικά και εργαλείο των συντηρητικών. Στους επικριτές του ο Τζιάνγκ απαντά ότι «πρέπει να είμαστε θαρραλέοι για να μπούμε στη θάλασσα. Πρέπει να κολυμπήσουμε κόντρα στο ρεύμα».Οι εβδομηντάρηδεςΟλες οι ζυμώσεις αυτές έχουν μια καταληκτική ημερομηνία, και αυτή είναι το συνέδριο του κόμματος, το 2002. Εκεί η σημερινή ηγεσία πρέπει να δώσει τη θέση της στους «νεότερους», αν και κάτι τέτοιο είναι σχετικό. Στις αρχές της δεκαετίας του '90 η υπέργηρη κινεζική ηγεσία είχε δώσει επιτέλους τη θέση της στους νέους, δηλαδή στους εξηντάρηδες. Σήμερα οι εξηντάρηδες αυτοί βρίσκονται στα μέσα της 7ης δεκαετίας της ζωής τους και δείχνουν αποφασισμένοι να διεκδικήσουν την παραμονή τους στην εξουσία, όπως κάποτε οι προκάτοχοί τους.

Πού οδηγεί η αναντιστοιχία ιδεολογιών και κοινωνίας

Παρακολουθώντας τις αντιδράσεις των περισσότερων κυβερνήσεων της Ευρώπης, προ και μετά Γένοβας, διακρίνει κανείς πολλές ομοιότητες με τις αντιδράσεις βολεμένων δημοσίων υπαλλήλων. Τις χαρακτηρίζει μια εντυπωσιακή έλλειψη φαντασίας, μια στείρα προσήλωση στους κανονισμούς που περιγράφουν μια εκπνέουσα πραγματικότητα και μια υστερική προάσπιση κάποιων «κεκτημένων».Είναι αλήθεια ότι η Ευρώπη των κυβερνήσεων (ή των διαχειριστών) άργησε να αντιληφθεί τη συσσωρευμένη ποικιλόχρωμη δυσφορία που αναζήτησε εκφραστική διέξοδο μέσα από την παραπλανητική προμετωπίδα της «αντι-παγκοσμιοποίησης». Αρχισε να την παρατηρεί, με κάποια μακαριότητα, όταν απέκτησε κρίσιμο μέγεθος στο Σιάτλ και, ακόμα περισσότερο, όταν απέδειξε ότι έχει έκταση και διάρκεια περνώντας τον Ατλαντικό και αγγίζοντας τη Γηραιά Ηπειρο, στην Πράγα.Η στιγμή της αφύπνισης ήρθε όμως στη Σύνοδο Κορυφής της Ευρωπαϊκής Ενωσης στο Γκέτεμποργκ και οι αντιδράσεις από τη στιγμή εκείνη θυμίζουν τους τρομαγμένους αστούς και τους πανικόβλητους μπαμπάδες του Μάη του '68, με κυρίαρχο συστατικό την υστερία.Αυτή η υστερία εμπόδισε κατ' αρχήν την αντίληψη της πραγματικότητας, κάτι που οδήγησε σε λανθασμένες επιλογές και σκιαμαχίες που τροφοδότησαν αυτό που ήθελαν να καταστείλουν.Χαρακτηριστική παρανόηση ήταν αυτή που εκφράστηκε με την έμμονη ιδέα των ιταλικών αρχών ότι οι πιο επικίνδυνοι «ταραξίες» που θα πήγαιναν στη Γένοβα θα ήταν οι Ελληνες και οι Ισπανοί. Η πεποίθηση αυτή βασίστηκε στη διαπίστωση ότι στις χώρες αυτές η αντίδραση στην «παγκοσμιοποίηση» έχει μεγαλύτερη έκταση, καλύπτοντας και κινητοποιώντας μεγαλύτερα τμήματα του πληθυσμού απ' ό,τι σε άλλες χώρες. Εκείνο που διέφυγε από το σκεπτικό αυτό ήταν το ότι η μεγαλύτερη έκταση σημαίνει μικρότερη ένταση και ότι ένα «mainstream» κίνημα είναι πολύ πιο ήπιο στην έκφρασή του από ένα ημιπεριθωριακό που λειτουργεί σε έναν εχθρικό περίγυρο, όπως συμβαίνει σε ορισμένες ευρωπαϊκές χώρες. Ετσι, οι πλέον «δραστήριοι» στη Γένοβα δεν ήταν οι Ελληνες ή οι Ισπανοί, αλλά οι Γερμανοί, οι Ελβετοί, οι Αυστριακοί, κάποιοι Σκανδιναβοί και, λόγω μεγαλύτερου αριθμού, οι Ιταλοί.Αυτή η εσφαλμένη αναγνώριση της πραγματικότητας χαρακτηρίζει σε όλα τα επίπεδα τις αντιδράσεις των περισσοτέρων κυβερνήσεων που έχουν υιοθετήσει μια αμυντική περιχαράκωση κατασταλτικού τύπου. Ετσι, οι Γερμανοί δείχνουν να προωθούν πλέον, προ και μετά Γένοβας, τα φεντεραλιστικά οράματά τους για την Ευρώπη μέσω ενός αστυνομικού φεντεραλισμού, οι Βέλγοι ετοιμάζουν τις ασπίδες, τα κράνη και τα κλομπ εν όψει της συνόδου κορυφής της Ε.Ε., δηλώνοντας ότι «δεν θα υπάρξει ανοχή» και οι Ιταλοί φτύνουν τον κόρφο τους προσπαθώντας να αποταχθούν κάθε διεθνή σύνοδο που θα μπορούσε να γίνει στη χώρα τους. Ολα αυτά ενώ τα σουηδικά δικαστήρια εξακολουθούν να καταδικάζουν συλληφθέντες στο Γκέτεμποργκ.Ηπαρανόηση δεν περιορίζεται στο επίπεδο των διαχειριστών-κυβερνώντων αλλά και στο επίπεδο των διαχειριστών-ιδεολόγων που δεν μπορούν -ή δεν τολμούν- να διανοηθούν ότι κοινωνικές ζυμώσεις και αγώνες μπορούν να γίνουν έξω και πέρα από την ασφάλεια των κατεστημένων ιδεολογιών της βιομηχανικής εποχής και ερήμην των ιερατείων τους. Η προσπάθειά τους να ερμηνεύσουν το φαινόμενο με τα εργαλεία τού κατά περίπτωση -ισμού, να το ενσωματώσουν ή και να το «καπελώσουν» μπορεί να καθυστερήσει τη μετεξέλιξή του περισσότερο από τις κατασταλτικές αντιδράσεις οι οποίες, αντιθέτως, την επιταχύνουν.Είναι αλήθεια ότι τίποτα δεν δημιουργείται στο απόλυτο κενό και οι αναλυτικοί κώδικες της βιομηχανικής εποχής αποτελούν μια βάση εκκίνησης για την κωδικοποίηση του νέου κοινωνικού, πολιτικού και οικονομικού περιβάλλοντος. Ομως η εξάρτηση αυτή δεν ξεπερνά τη σχέση που είχε η ανάλυση της αγροτικής κοινωνίας με την αναγνώριση των δομών της βιομηχανικής, τη σχέση που είχε το συρόμενο από βόδια κάρο και άροτρο με την ατμομηχανή.Κάποιοι σοσιαλιστές, όπως ο υπουργός Υπερπόντιων Κτήσεων της Γαλλίας, Κριστιάν Πολ, και ο εκπρόσωπος του γαλλικού Σοσιαλιστικού Κόμματος, Βενσάν Πεϊγιόν, αναγνωρίζουν ότι το νέο κίνημα «σηματοδοτεί την ανάδυση ενός πραγματικού πολιτικού εκσυγχρονισμού, όχι μόνο στη μορφή, αλλά και στο περιεχόμενο, την εμφάνιση μιας διεθνικής πολιτικής συνείδησης». Προσπαθούν όμως να πείσουν, εαυτούς και αλλήλους, ότι η συνείδηση αυτή «δεν είναι επαναστατική, αλλά διεκδικητική», καθώς «τα περισσότερα αιτήματα, συχνά ριζοσπαστικά στον τρόπο έκφρασής τους, δεν μας παραπέμπουν σε έναν άλλο κόσμο, σε άλλες αρχές ή σε άλλες αξίες από αυτές που διατυμπανίζουν και προβάλλουν τα περισσότερα κράτη. Δεν προτείνουν ούτε κάποιον νέο άνθρωπο, ούτε τέλος της Ιστορίας, ούτε επιστημονική αλήθεια, ούτε καλύτερη κοινωνία...»Ηπροσέγγιση αυτή βλέπει «το δέντρο και όχι το δάσος». Παρακολουθεί την πολυσπερμία των αιτημάτων και αδιαφορεί για το ίδιο το κίνημα και τα γενεσιουργά αίτια. Δεν πηγαίνει στην αρχή των πραγμάτων, στην περιρρέουσα εντεινόμενη δυσφορία που προκαλεί η απουσία διαγνωστικών και διαχειριστικών εργαλείων για μια νέα φάση στη νομοτελειακή εξέλιξη της ανθρώπινης κοινωνίας, τη δυσανεξία που όλο και περισσότερο προκαλεί η ογκούμενη αναντιστοιχία υπαρκτών ιδεολογιών και κοινωνικών αλληλεπιδράσεων.Βλέπει το διαμορφούμενο κίνημα στατικά και όχι ως αρχή ζύμωσης προς την κατεύθυνση αυτή, δηλαδή προς τη διαμόρφωση αναλυτικών, διαχειριστικών και ιδεολογικών πλαισίων για την εποχή της «νέας αταξίας». Ο ελληνικής έμπνευσης αυτός όρος μπορεί να δημιουργήθηκε για να διατυπώσει την αντίθεση προς τη μεταψυχροπολεμικά ευαγγελιζόμενη από τις ΗΠΑ «νέα τάξη», ταιριάζει όμως καλύτερα ως περιγραφή μιας ιστορικής στιγμής όπου το παλιό ψυχορραγεί και το νέο δεν έχει γεννηθεί ακόμα, πολύ περισσότερο δεν διαθέτει καν όνομα.Αυτή την έλλειψη ταυτότητας καλύπτουν σήμερα τα ψευδώνυμα «παγκοσμιοποίηση» και «αντι-παγκοσμιοποίηση», ο ετεροπροσδιοριζόμενος χαρακτηρισμός της σημερινής κοινωνίας ως «μετα-βιομηχανικής». Προσδιορίζουν όμως την έναρξη της πορείας μέχρι την κανονική ονοματοδοσία.

Αθώωση λόγω συμφέροντος

Στην πολιτική και, ειδικά, στις διεθνείς σχέσεις, μια δοκιμασμένη μέθοδος προώθησης των συμφερόντων σου είναι η σύνδεσή τους με τα ευρύτερα συμφέροντα άλλων.Σε κάτι τέτοιο οφείλεται -όχι απαραίτητα προσχεδιασμένα- η αιφνιδιαστική νίκη της Τουρκίας στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του Στρασβούργου, στο θέμα της απαγόρευσης λειτουργίας του τουρκικού ισλαμικού κόμματος της Ευημερίας του Νετζμετίν Ερμπακάν.Πολιτική απόφασηΠρόκειται για μια απόφαση που έχει έντονα πολιτικό χαρακτήρα και η οποία επηρεάζει με πολλούς τρόπους την πολιτική κατάσταση στο εσωτερικό της Τουρκίας. Ομως, τα πολιτικά κίνητρα πίσω της δεν σχετίζονται απαραίτητα με τα συμφέροντα της Αγκυρας η οποία «ποτίστηκε» κοντά «στον βασιλικό».Εκτιμώντας ότι οι απώτεροι στόχοι του κόμματος της Ευημερίας ήταν η εγκαθίδρυση ισλαμικού καθεστώτος και ισλαμικού νόμου και, μάλιστα, με την κήρυξη «ισλαμικού ιερού πολέμου», το δικαστήριο θεώρησε ότι η απαγόρευση της λειτουργίας του από την τουρκική δικαιοσύνη μπορεί, μεν, να παραβιάζει κάποια πολιτικά δικαιώματα, όμως προστατεύει άλλα, μείζονα ανθρώπινα δικαιώματα που θα κινδύνευαν, αν το κόμμα αυτό πραγματοποιούσε τους στόχους που του αποδίδονται. Αρα, το έλασσον πρέπει να υποχωρήσει απέναντι στο μείζον.Υπέρ της απόφασης και της περιοριστικής αυτής ερμηνείας της έννοιας της δημοκρατίας ψήφισαν τέσσερις δικαστές, ο Τούρκος, ο Γάλλος, ο Νορβηγός και ο Αλβανός, και κατά τρείς, ο Κύπριος, ο Αυστριακός και ο Βρετανός. Το σκεπτικό του Τούρκου δικαστή δεν χρειάζεται εξήγηση.Για τους υπόλοιπους τρεις της πλειοψηφίας, ιδίως για τον Γάλλο, μπορεί κανείς να εικάσει ότι λειτούργησαν, σε μικρότερο ή μεγαλύτερο βαθμό, μέσα στο πλάισιο της ανησυχίας που επικρατεί σε μεγάλο τμήμα της Ευρώπης, με προεξάρχουσα τη Γαλλία, όπου υπάρχουν σήμερα σημαντικές μουσουλμανικές μειονότητες.Χάριν... μαντίλαςΧαρακτηριστικό είναι ότι στην απόφαση του δικαστηρίου γίνεται συγκεκριμένη αναφορά στην «ισλαμική μαντίλα», θέμα το οποίο δεν αφορά τόσο την Τουρκία αλλά έχει πάρει τεράστιες -ως εκρηκτικές κατά καιρούς- διαστάσεις στην Γαλλία.Ανεξαρτήτως όλων αυτών, η απρόσμενη απόφαση χαροποίησε πολλούς στη Τουρκία, όχι μόνο διότι αντιμετωπίζονται οι επικρίσεις της διεθνούς κοινής γνώμης για την πρακτική της απαγόρευσης πολιτικών κομμάτων, αλλά και διότι ανοίγει τον δρόμο στις εσωτερικές πολιτικές εξελίξεις ή στην προσπάθεια χειραγώγησης των εξελίξεων αυτών.Λίγες μέρες πριν εκδοθεί η απόφαση στο Στρασβούργο, το τουρκικό συνταγματικό δικαστήριο είχε πάρει δύο αποφάσεις προς την κατεύθυνση αυτή. Με τη μία έθεσε εκτός νόμου και το κόμμα που διαδέχθηκε το κόμμα της Ευημερίας, το κόμμα της Αρετής. Ταυτοχρόνως, όμως, το τουρκικό δικαστήριο ήρε την απαγόρευση πολιτικής δράσης που είχε επιβληθεί στον πρώην δήμαρχο της Κωνσταντινούπολης και επικεφαλής της «εκσυγχρονιστικής» πτέρυγας του ίδιου κόμματος, Ταγίπ Ερντογκάν.Η διάλυση του κόμματος της Αρετής ανοίγει τον δρόμο για την διάσπαση του ισλαμικού χώρου σε «συντηρητικούς» ή «παραδοσιακούς» και σε «εκσυγχρονιστές».Η άρση της απαγόρευσης πολιτικής δράσης του Ερντογκάν του επιτρέπει να ηγηθεί των «εκσυγχρονιστών» στη δημιουργία ενός πολιτικού σχηματισμού που θα συγκεντρώνει και τις πολιτικές δυνάμεις που σήμερα πρόσκεινται σε άλλα κόμματα του συντηρητικού χώρου, μη ισλαμικά.Με τον τρόπο αυτό μπορεί να δημιουργηθεί ένας πόλος συσπείρωσης, ικανός να ανακόψει τις εκδηλώσεις «επικίνδυνων» μορφών ισλαμισμού, ουσιαστικά ενσωματώνοντας και διατηρώντας τον χώρο αυτό στα κλασικά πολιτικά πλαίσια, χωρίς να κάνει τον Κεμάλ Ατατούρκ να στριφογυρίζει στον τάφο του.Αυτός ο πολιτικός σχηματισμός, μαζί με τον σχεδιαζόμενο σχηματισμό που όλοι θεωρούν ότι θα δημιουργήσει και του οποίου θα ηγηθεί, κάποια στιγμή, ο αμερικανοτραφείς τσάρος της τουρκικής οικονομικής προσπάθειας ανάκαμψης, Κεμάλ Ντερβίς, αναμένεται να είναι αυτοί που θα κυριαρχήσουν στα πολιτικά πράγματα της Τουρκίας στο μέλλον.Ετσι, ώστε οι πολιτικές εξελίξεις, που μοιραία θα ακολουθήσουν την σημερινή χαοτική κατάσταση στην πολιτική σκηνή, να μην εκτραπούν πέρα από κάποια αποδεκτά πλαίσια, ούτε να υπάρξει κάποια αναταραχή που θα μπορούσε να αποβεί εξαιρετικά επικίνδυνη, δεδομένης και της άθλιας κατάστασης στην οποία βρίσκεται η τουρκική οικονομία.

Μόνο το Ισραήλ μπορεί να σπάσει το φαύλο κύκλο

Οταν οι Ισραηλινοί ψηφοφόροι έφεραν στην εξουσία τον Αριέλ Σαρόν, το έκαναν απογοητευμένοι από τη σχετική αποτυχία, κατά την άποψή τους, της πολιτικής προσέγγισης με τους Παλαιστινίους να εξασφαλίσει την ειρήνη.Η Ιντιφάντα του Αλ Ακτσά κινητοποίησε τα αμυντικά ανακλαστικά που έφεραν το σκληροπυρηνικό απόστρατο στρατηγό στην πρωθυπουργία, μαζί με τη σκληρή πολιτική του. Η σκληρή πολιτική της νέας ισραηλινής κυβέρνησης, με αποκορύφωμα τις επισήμως εγκεκριμένες προληπτικές επιθέσεις δολοφονίας Παλαιστίνιων στελεχών, τροφοδότησε ακόμα περισσότερο τα ανακλαστικά των Παλαιστινίων οδηγώντας τους σε περαιτέρω ριζοσπαστικοποίηση και αποδυναμώνοντας τη θέση των μετριοπαθέστερων. Αυτό, με τη σειρά του, τροφοδότησε ακόμα περισσότερο τα ανακλαστικά των Ισραηλινών που σε ποσοστό 70% δήλωσαν προχθές ότι συμφωνούν με την τακτική των δολοφονικών επιθέσεων. Το ίδιο συμβαίνει και στην άλλη πλευρά, με χαρακτηριστικό σύμπτωμα τους χθεσινούς πανηγυρισμούς σε καταυλισμό Παλαιστίνιων προσφύγων στην Ιορδανία για το αιματηρό πλήγμα που δέχθηκε το Ισραήλ.Αυτός ο φαύλος κύκλος ανατροφοδότησης εξαρτημένων ανακλαστικών, δηλαδή ανατροφοδότησης της βίας, δεν είναι νομοτελειακός. Το Ισραήλ έχει ήδη αποδείξει στο παρελθόν ότι μπορεί να επιδείξει ευφυή αυτοσυγκράτηση, να απορροφήσει πλήγματα χωρίς να αντιδράσει με την προβλεπόμενη παρορμητικότητα, στερώντας καύσιμη ύλη από την φωτιά που ετοιμάζεται να ανάψει. Το έκανε με μεγάλη επιτυχία κατά τη διάρκεια του Πολέμου στον Κόλπο, όταν αρνήθηκε να απαντήσει στους πυραύλους που εκτόξευε το Ιράν εναντίον του, τορπιλίζοντας την προσπάθεια της Βαγδάτης να επεκτείνει τη σύγκρουση.Σήμερα οι φωνές της λογικής σκεπάζονται από εκείνες που ζητούν περισσότερο αίμα. Η ψυχολογία και των δύο πλευρών κάνει να ακούγονται λογικές οι ισραηλινές δηλώσεις για εκτελέσεις, βομβαρδισμούς, ακόμα και βασανιστήρια, όπως και αυτές σκληροπυρηνικών Παλαιστινίων για περισσότερες επιθέσεις.Τέτοιες φωνές όμως υπάρχουν, όπως αυτή του Ισραηλινού υπουργού Εξωτερικών, Σιμόν Πέρες, που χθες, πριν από τη βομβιστική επίθεση, προειδοποίησε για τους κινδύνους έκρηξης «που θα αποβεί εις βάρος μας» αν συνεχισθεί ο 10μηνος αποκλεισμός των Παλαιστινίων, ή αυτή του ανώνυμου Ισραηλινού αξιωματούχου που κατήγγειλε ότι το Ισραήλ σκοπίμως υπονομεύει τις διαπραγματεύσεις απαιτώντας να προηγηθεί απόλυτη διακοπή κάθε βίαιης ενέργειας. Οπως παρατήρησε ο Σαρόν, σχολιάζοντας τις δηλώσεις αυτές, «αν πούμε ότι δεν μιλάμε υπό τα πυρά, αυτό σημαίνει ότι κάθε οπλοφόρος μπορεί να αποφασίσει ότι δεν θα υπάρξει διάλογος».Για τους δύο νεαρούς υπαλλήλους της πιτσαρίας που βγήκαν, περιέργως, αλώβητοι από τα συντρίμμια χθες, για τις οικογένειες των νεκρών και των τραυματιών, για τους γονείς που τρέμουν για τα παιδιά τους που έχουν πάει στη γειτονική καφετέρια, για τους πολίτες που τρομοκρατούνται όταν ακούσουν ένα λάστιχο αυτοκινήτου να σκάει, όλα αυτά ίσως είναι ψιλά γράμματα. Οπως οι εκκλήσεις της παλαιστινιακής αρχής να μη γίνονται επιθέσεις στο Ισραήλ προκαλούν πικρόχολα σχόλια από τους Παλαιστινίους που έχασαν μέλη της οικογένειάς τους στις συγκρούσεις με το στρατό, στους βομβαρδισμούς ή ως «παράπλευρες απώλειες» στις επιθέσεις εκτέλεσης συγκεκριμένων ατόμων.Κάποιος όμως πρέπει να σταματήσει αυτόν το φαύλο κύκλο και, καλώς ή κακώς, ο μόνος που μπορεί να το κάνει είναι ο ισχυρότερος και αυτός που ασκεί μεγαλύτερο έλεγχο, δηλαδή το Ισραήλ. Δυστυχώς, η πορεία της ισραηλινής κυβέρνησης δείχνει ότι δεν αρκείται καν στη βιβλική ρήση «οφθαλμόν αντί οφθαλμού».

Ο πολλά υποσχόμενος

Πρόκειται, σίγουρα, για μια ασυνήθιστη φιγούρα, ιδίως όπως εμφανίσθηκε ανάμεσα στους εξαιρετικά συμβατικής εμφάνισης ηγέτες της «Ομάδας των 8» στη Γένοβα: Με τα μαλλιά σε «στυλ Μπετόβεν», την υποψία αυτοσαρκασμού στο βλέμμα και το κλασικό κοστούμι να δείχνει αταίριαστο πάνω του, ο πρωθυπουργός της Ιαπωνίας, Γιουνισίρο Κοϊζούμι, πρέπει να οφείλει, εν μέρει, την δημοτικότητά του και στην εμφάνισή του.Με δημοτικότητα που το τελευταίο τρίμηνο κυμαίνεται από 70% ως 90% και με τη σαρωτική νίκη του στις εκλογές της περασμένης Κυριακής για τμήμα των εδρών της Γερουσίας (κέρδισε τις 78 από τις 121 έδρες που κρίνονταν), έχει τώρα στα χέρια του μια εν λευκώ εξουσιοδότηση να εφαρμόσει το πρόγραμμά του.Διπλός στόχοςΕνα πρόγραμμα με δύο βασικούς στόχους: την αναθέρμανση της χειμαζόμενης ιαπωνικής οικονομίας και την εξασφάλιση κάποιων ελάχιστων εγγυήσεων για τον μέσο πολίτη της χώρας του.Οπως λέει και ο ίδιος, «ο κόσμος μου έδωσε μια βάση στήριξης για την εφαρμογή των μεταρρυθμίσεων που προτείνει η κυβέρνηση Κοϊζούμι». Ταυτοχρόνως, όμως, αυτή η εκτεταμένη στήριξη σημαίνει ότι δεν υπάρχουν μεγάλα περιθώρια αποτυχίας στο εγχείρημά του.Η κατάσταση που έχει να αντιμετωπίσει ο νέος πρωθυπουργός δεν είναι καθόλου καλή. Εχοντας μια κορεσμένη εσωτερική αγορά, στην οποία σχεδόν οι πάντες έχουν ήδη αποκτήσει σχεδόν τα πάντα, η ιαπωνική οικονομία εξαρτάται από τις συναλλαγές με το εξωτερικό και, κυρίως, τις ΗΠΑ.Η οικονομική επιβράδυνση που πλήττει τις ΗΠΑ, την ευρύτερη Απω Ανατολή αλλα και την Ευρώπη ενισχύει ακόμα περισσότερο τα προβλήματα. Κλασικού τύπου παρεμβάσεις, όπως η μείωση των επιτοκίων, δεν έχουν θέση σε μια χώρα όπου τα επιτόκια είναι, ήδη, ουσιαστικά μηδενικά.Τα νέα οικονομικά στοιχεία που δόθηκαν στη δημοσιότητα, την εβδομάδα που πέρασε, δείχνουν επιδείνωση της κατάστασης:*Η ανεργία έφθασε στο, πρωτοφανές για την Ιαπωνία, 4,9%, δείχνοντας τάσεις περαιτέρω αύξησης.*Η ιδιωτική κατανάλωση μειώθηκε κατά 3,3% τον Ιούνιο, ενώ η βιομηχανική παραγωγή μειώθηκε κατά 0,7%.*Μεγάλες εταιρείες όχι μόνο εγκαταλείπουν τα σχέδιά τους για επέκταση, αλλά περιορίζουν την παραγωγή τους και το προσωπικό τους, όπως η NEC που ανακοίνωσε την απόλυση 4.000 εργαζομένων, την ίδια μέρα που δόθηκαν στη δημοσιότητα τα στοιχεία για αύξηση της ανεργίας.Αν οι ψηφοφόροι δείχνουν εμπιστοσύνη στον Κοϊζούμι, δεν συμβαίνει απαραίτητα το ίδιο και στις αγορές, που εμφανίζονται πιο δύσπιστες.Χαρακτηριστικό είναι ότι την περασμένη Δευτέρα, μια μέρα μετά την εκλογική νίκη του Κοϊζούμι στη Γερουσία, το χρηματιστήριο του Τόκιο έπεσε στο χαμηλότερο επίπεδο των τελευταίων 16 ετών. Η αγορά θέλει συγκεκριμένα μέτρα. Οι επενδυτές θέλουν να ξέρουν πώς ο Κοϊζούμι θα μεταφράσει σε έργα τις εξαγγελίες του για μεταρρυθμίσεις. Δεν μπορεί να συνεχίσει να χρονοτριβεί.Επί του παρόντος, η κυβέρνηση πρόσθεσε νέες εξαγγελίες στις παλιές: Ενώ μέχρι τώρα μιλούσε για ρευστοποίηση των επισφαλών απαιτήσεων των τραπεζών και για δημοσιονομική πειθαρχία, την εβδομάδα που πέρασε άρχισε να συζητά για την δημιουργία ενός «διχτυού ασφαλείας» για τους εργαζομένους, αφήνοντας ταυτοχρόνως να εννοηθεί ότι δεν αποκλείει ακόμα και την τόνωση της ζήτησης, μέσω δαπανών του προϋπολογισμού.Μικρή αισιοδοξίαΜέσα στην αρκετά σκοτεινή εικόνα που σχηματίζουν οι αριθμοί, κάποιοι διακρίνουν ορισμένα θετικά στοιχεία. Θεωρούν, δηλαδή, ότι όπως διαμορφώνεται η κατάσταση η Ιαπωνία θα έχει ασυνήθιστη γι' αυτήν πολιτική σταθερότητα.Κάποιοι αισιόδοξοι προβλέπουν, άκουσον άκουσον - ακόμα και ότι η κυβέρνηση θα εξαντλήσει την τετραετία, άρα θα μπορέσει να προγραμματίσει και να εφαρμόσει σχετικά απερίσπαστη τα αναγκαία μέτρα. Εκείνο που είναι σίγουρο είναι ότι η διεθνής συγκυρία σίγουρα δεν είναι η καλύτερη για την Ιαπωνία και δεν είναι μόνο οι Ιάπωνες που εύχονται να πετύχει τους στόχους του ο Κοϊζούμι.